İnfaz Kurumlarının İdaresi, İnfaz Personeli ve İnfazın Denetimi

Uluslararası alanda infaz kurumlarının idaresini düzenleyen kurallar Birleşmiş Milletler Mahpusların Islahı İçin Asgari Standart Kurallar’ın (ASK) 46’ıncı maddesinde ve Avrupa Cezaevi Kuralları’nın (ACK) 51’inci maddesinde yer almaktadır. Ceza infaz kurumları hiyerarşi ilişkisi içinde örgütlenen kamu kurumlarıdır. Türk hukukunda ceza infaz kurumları yönetim bakımından müdürü bulunan ve bulunmayan olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Müdür bulunan kurumlarda hiyerarşik amir ceza infaz müdürüdür. Müdürü bulunmayan kurumların amiri ise idare memurudur. Müdürü bulunan kurumlarda; bir müdür ve yeteri sayıda ikinci müdür bulundurulur.

Türkiye’de infaz personelinin eğitimi 29.7.2002 tarihli ve 4769 sayılı Ceza İnfaz Kurumları ve Tutukevleri Personeli Eğitim Merkezleri Kanunu (CTEK) ile düzenlenmektedir. Türkiye genelinde 2019 itibarıyla beş ilde eğitim merkezi bulunmaktadır.

Ceza infaz kurumlarında yetki ve sorumluluklarına göre iki tür personel grubu bulunmaktadır. Bunlardan ilki yönetici personel, ikincisi ise hizmet personeli olarak adlandırılır. Yönetici personel, müdürü bulunan ceza infaz kurumlarında müdür ve yeteri sayıda ikinci müdürden (müdür yardımcısı) oluşan personeli ifade eder. Hizmet personeli ise ceza infaz kurumlarının yönetim servisi, güvenlik ve gözetim servisi, teknik servis, psiko-sosyal yardım servisi, sağlık servisi, eğitim ve öğretim servisi, işyurdu servisi ve yardımcı hizmetler servisi olarak adlandırılan birimlerinde görev yapan personeli ifade eder.

İnfaz personelinin çeşitleri ve görevleri İnfaz Tüzüğü'nün 19 ile 28'inci maddeleri arasında düzenlenmiştir. İnfaz personeli; müdür, ikinci müdür, yönetim servisi (idare memuru, ambar memuru, cezaevi kâtibi), güvenlik ve gözetim servisi (sorumlu infaz ve koruma başmemuru, infaz ve koruma başmemuru, infaz ve koruma memuru), teknik servis, psikososyal yardım servisi, sağlık servisi (cezaevi hekimi, diş hekimi, eczacı, veteriner, diyetisyen, sağlık memuru, hayvan sağlık memuru), eğitim ve öğretim servisi (öğretmen, kütüphaneci), işyurdu servisi (sayman, veznedar, tahsildar, ambar memuru, satınalma memuru, bütçe, pazarlama ve benzeri işlerden sorumlu görevliler, işçi statüsünde çalışan personel) ve yardımcı hizmetler servisinden oluşmaktadır.

İnfaz personelinin yetki ve görevleri yanında Tüzük'te yasak ve yükümlülüklerinden de söz edilmektedir. İnfaz personelinin mevzuata uyma, tarafsız hareket etme, eşit işlem yapma ve sır saklama yükümlülükleri bulunmaktadır. Ceza infaz kurumu personeli, kamu görevlileri için yasaklanmış tutum ve davranışlarda bulunmamak zorundadır. Ceza infaz kurumu personelinin hükümlü veya yakınlarından, her ne ad altında olursa olsun, para, hediye veya buna benzer şeyleri almaları, vermeleri veya bunlarla alım satım işlemleri yapmaları yasaktır. Aksi halde disiplin işlemleri uygulanır.

İnfaz kurumlarında görev alan kurullar, idare ve gözlem kurulu, işyurdu yönetim kurulu, disiplin kurulu ve eğitim kurulu olmak üzere dörde ayrılır. Bu kurullar ve yetkileri İnfaz Tüzüğü'nün 34' üncü ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir.

Ceza infaz kurumlarının denetiminde birbirinden farklı denetim birimleri görev almaktadır. Öğretide denetim organları “siyasi”, “adli”, “idari” ve “uluslararası” denetim şeklinde dörde ayrılmaktadır. TBMM İnsan Hakları İnceleme Komisyonu, insan hakları ihlallerinin bulunup bulunmadığını saptamak üzere ceza infaz kurumlarını denetlemelidir. Ceza infaz kurumlarının adli denetimi görevi infaz hâkimlikleri tarafından yerine getirilir. İdari denetimi yerine getirmek üzere ceza infaz kurumları ve tutukevleri izleme kurulları kurulmuştur. Uluslararası denetim ise özellikle işkenceyi önleme komiteleri vasıtasıyla yerine getirilmektedir.