Deliller(İspat Araçları)

Delil serbestîsi, kural olarak ceza muhakemesinde her şeyin delil olmasını, her şeyin her şeyle ispatlanabilmesini, her zaman delil ileri sürülebilmesini, delillerin serbestçe değerlendirilebilmesini ifade etmektedir. Buna aynı zamanda vicdani delil sistemi de denmektedir. Deliller doktrinde çeşitli tasniflere tabi tutulmaktadır. Genellikle benimsenen tasnif beyan delili, belge delili ve belirti delili ayrımıdır. Beyan delili, şüpheli ve sanık beyanı, tanık beyanı ve diğer kişilerin beyanı olmak üzere üçe ayrılır. Belge delilleri, yazılı belgeler yanında şekil tespit eden ve ses tespit eden belgelerdir. Belirti delilleri ise doğal ve yapay belirtilerden oluşur.

Muhakeme konusu olay hakkında beş duyusu aracılığıyla öğrendiklerini aktaran üçüncü kişiye tanık, bunun yaptığı açıklamalara da tanık beyanı denmektedir. Herkes tanık olabilir. Hâkim, Cumhuriyet savcısı ve müdafi gibi muhakeme süjelerinin tanıklık yapmalarına engel bir durum yoktur. Tanığın başlıca yükümlülükleri olarak çağrıldığı zaman hazır bulunma yükümlülüğü (m. 43, 44), yemin etme yükümlülüğü (m. 54-56), beyanda bulunma yükümlülüğü (m. 53) ve bazı tanıklar açısından tanıklıktan çekinme yükümlülüğünden (m.46, 47) söz edilebilir. Devlet sırrı iddiası gündeme geldiğinde, tanığı sadece yargılama makamı, yani bizzat hâkim veya heyet dinleyecektir. Bu dinleme sırasında zabıt kâtibi dahi hazır bulunmaz.

Delillerin toplanması aşamasında birtakım işlemlerden söz etmek gerekir. İlkin soruşturulmakta veya kovuşturulmakta olan bir suça ilişkin delil elde etmek amacıyla şüpheli veya sanık üzerinde iç beden muayenesi yapılabilir ya da vücuttan kan veya benzeri biyolojik örneklerle saç, tükürük, tırnak gibi örnekler alınabilir. İkinci delil toplama işlemi olarak fizik kimliğin tespiti, üst sınırı iki yıl veya daha fazla hapis cezasını gerektiren bir suçtan dolayı yürütülen bir ceza muhakemesinde şüpheli veya sanığın ortaya çıkarılması, kimliğinin teşhis veya tespiti için gerek duyulan hâllerde bâşvurulan bir tedbirdir. Delil toplamak amacıyla yer gösterme ve olay yeri inceleme işlemlerine de başvurulmaktadır. Delillerin değerlendirilmesi aşamasında ise bilirkişi incelemesinden, uzman mütalaasından, gözlem altına almadan, moleküler genetik incelemeden, keşiften, adli muayene ve otopsiden söz etmek gerekir. Elde edilmesi yani toplanması yasak olan bir delilin değerlendirilmesi de yasaktır.