Çevrenin Uluslararası Boyutu ve Çevre Etiği

Çevre sorunlarının hızlı artışı ve yalnızca sorunun ortaya çıktığı bölgeyi değil, o bölgenin komşularını –ve dolayısıyla dünyayı– da etkisi altına alması, “çevre” konusunun kitaplardan, laboratuvarlardan ya da devlet politikalarından taşarak, bizzat kirlilikten sorumlu insanların huzuruna çıkmasıyla neticelenmiştir. sürüdürlebilirlik kavramı içselleştirmeden çevre etiği anlaşılamaz. “Sürdürülebilir kalkınma", gelecek nesillerin kendi ihtiyaçlarını karşılayabilme kabiliyetinden ödün vermeden, bugünün ihtiyaçlarını karşılayan gelişmedir. Günümüzde çevre sorunlarını yalnızca bilim insanları, uluslararası örgütler ya da hükümetler değil, sokakta dolaşan insanlar da tartışır ve düşünür olmuştur. Sorunun kaynağı (gelişen sanayi ve teknoloji) ya da çözümü bilinmekle beraber bu çözümün uygulanabilirliği de tartışmaların merkezindedir.

Bir kısım insan tarafından doğa ve çevre “kaynak” değil, “hak sahibi” olarak görülmüş ve “çevre felsefesi” bir bilim dalı olarak ortaya çıkmıştır.

Doğadaki tüm şey’ler enstrümantal ve öz olmak üzere iki değere sahiptir. Enstrümantal değer; o şeyden elde edilen herhangi bir faydadan ötürü sahip olduğu değer, öz değer ise sağlanacak faydadan kaynaklanmayan, bizzat o şey’in var olmasından kaynaklanan değerdir. Çevre etiği, bencillikle, daha yüksek kâr elde etme amacıyla, daha konforlu yaşama isteğiyle oluşan çevre tahribatını önlemek ve etkileri geriye çevirmek maksadıyla oluşturulacak sosyal politikalara ahlaki gerekçe oluşturan felsefe alanıdır.

Merkezine koyduğu kavram dolayısıyla dört ana gruba ve farklı alt gruplara ayrılmıştır;

(1) Antroposentrizm insanoğlunun dünyadaki varlıklar içerisinde merkezde olduğu ya da en önemli varlık olduğunu iddia eden, dolayısıyla insan yaşamının sahip olduğu içsel değerden ötürü tüm diğer varlıkların (hayvanlar, bitkiler, tüm canlı organizmalar, mineraller, cansız varlıklar, v.s.) insanlığın yararına haklı bir şekilde kullanılabileceğini öngören bir felsefi akımdır.

(2) Hayvan özgürlüğü/hakları teorisi; hakları olduğunu bilen ve savunabilen insanın faydası için aynı bilişsel düzeyde olmayan hayvanların kullanılmasını reddetmektedir. Deney hayvanları, beslenme için yetiştirilen ve özgür yaşam hakları ellerinden alınan hayvanlar ya da eğlence için kullanılan hayvanlar, kendilerini ya da çektikleri acıları söyleyemedikleri için yaşadıkları mazur gösterilemez.

(3) Biyosentrizm, ister hayvan, ister bitki ya da mikroorganizma olsun yaşayan her bireyin ahlaki saygıya hak kazandıran öz değeri bulunduğunu söylemektedir. Vahşi canlıların sahip oldukları öz değer bile insanlara o canlıların korunması için bir görev yüklemektedir ve o canlıların bir araç olarak görülmesi saygısızlık anlamına gelmektedir.

(4) Ekosentrizm yalnızca bir türün ya da yalnızca canlıların değil, ekosistemdeki canlı cansız tüm formların çıkarlarına odaklanmakta, herhangi bir türün çıkarının diğerinin önüne geçmesini reddetmektedir.

Toprak etiği insanların ahlaki/etik açıdan toprağa nasıl bakmaları, ne şekilde saygı duymaları gerektiği ile ilgili çerçeve çizen bir felsefi akımdır.

Derin ekoloji ise insan gereksinimlerine araçsal faydalarını ve modern insan toplumlarının bu tür fikirlere uygun olarak yeniden yapılandırılmasını tamamen reddeden ve yalnızca varlıkların doğal değerini kabul eden en radikal ekosentrik felsefi akımdır.

Doğanın öz-değer teorisi de bir ekosentrizm alt dalı olmakla birlikte insanı merkezden çıkarıp ekosistemde herhangi bir parça olarak sunan, antroposentrizm yerine ekohümanizmi öneren bir alt disiplindir.

Ekofeminizm ise en ilginç ekosentrizm alt dalıdır. 1970'lerde ortaya çıkan ekofeminizm, doğal dünyanın insanoğlu tarafından sömürülmesi ve yıkılması ile kadınların erkekler tarafından sömürülmesi ve bastırılması arasında bağlantı kuran bir harekettir. Her ikisi için de kadınlara başkaldırı önermektedir.