Biyolojik Risk Etmenleri

Biyolojik tehlikeler, organizmalar veya organizma tarafından üretilen ve insan sağlığına tehdit oluşturan maddelerdir.

Biyolojik risk etmenlerinin diğer risk etmenlerinden farkı, maruz kalınan bu risk etmenlerinin çoğunun gözle görülemeyecek kadar küçük ve canlı organizmalar olmasıdır.

Biyolojik risk değerlendirmesi, özellikle sağlık hizmetleri çalışanları açısından merkezi bir öneme sahiptir.

Bakteriler, virüsler, mantarlar (mayalar ve küfler dâhil) ve parazitler biyolojik ajan olarak değerlendirilir.

Biyolojik ajanlar enfeksiyon, zehirlenme ve hatta ölüm de dahil olmak üzere insan sağlığını etkileyebilir.

Bakteriler konakladığı organizmayı etkileyen toksinleri ürettiklerinde zehirlenme meydana gelir.

İşyerlerinde kan yoluyla bulaşan virüsler karşımız sıklıkla çıkmaktadır.

Kan yoluyla bulaşan ana virüslere Hepatit, karaciğer hastalığına neden olan hepatit B virüsü (HBV), hepatit C virüsü ve hepatit D virüsü; insan immün yetmezliğine neden olan HIV virüsü örnek verilebilir.

Toksinler bakteri, bitki, mantar ya da hayvan gibi canlı varlıkların ürettiği zehirli maddelerdir.

Toksinler bu sebeplerle hem kimyasal hem de biyolojik ajan olarak ta değerlendirilmektedir.

Biyolojik etkenler Grup 1, Grup 2, Grup 3 ve Grup 4 olmak üzere dört risk grubuna ayrılmıştır.

Sınıflandırma sistemi altında Grup 1 ajanları en az tehlikeli iken, Grup 4 en tehlikeli olanlardır.

Biyolojik ajanlara maruz kalmayı gerektirebilecek faaliyetler başlıca gıda, tarım, biyoteknoloji, hayvanlar ve hayvansal kaynaklı ürünlerle çalışma, adli tıp, sağlık, laboratuvar, atık bertarafı ve kanalizasyon arıtma tesisleri alanlarında yapılan çalışmalar olarak sıralanabilir.

Biyolojik ajanlar virüs, bakteri veya parazitlerin neden olduğu enfeksiyonlar; küflü, gübreli veya humuslu organik tozlara maruz kalma ile tetiklenen alerjiler ve zehirlenme veya toksik etkiler olarak üç hastalık türüne sebep olur.

Grup 1 ajanlar insanlar için patojeniktir. Grup 2 ajanlar, çalışanlara yönelik bir tehlikedir. Grup 3 ajanlar topluma aktarılabilir. Grup 4 ajanlar etkili tedavi veya korunma yöntemleri (profilaksi) mevcuttur.

Çalışanların çalışmaları sonucunda maruz kalabilecekleri hastalıklar hakkında bilgi, potansiyel alerjik veya toksijenik etkiler, çalışanın tehlikeli gördüğü ve işiyle doğrudan bağlantılı olduğu bir hastalık hakkında bilgiler risk değerlendirmede olmalıdır.

Bir biyolojik ajan ile çalışmanın neden olduğu çalışanların güvenliği veya sağlığı için risk oluşturan herhangi bir faaliyet durumunda, işveren uygun önlemleri almalıdır.

Biyolojik ajanlarla çalışan tüm çalışanların aşılanmasını sağlamak işverenin görevidir.

İşveren tüm çalışanlara sağlık gözetimi sağlamak zorundadır. Sağlık gözetiminin bireysel kayıtları saklanmalı ve talep üzerine ilgili çalışanlara sağlanmalıdır.

Bir biyolojik ajanla çalıştığı için çalışanların güvenliği veya sağlığı için bir risk söz konusu olduğunda, işveren, çalışanların veya güvenlik temsilcilerinin eğitimini sağlamak zorundadır.

İşveren ayrıca, iş yerinde uygun eğitim ve yazılı talimatlar vermeli ve uygunsa, biyolojik bir ajanın işlenmesini içeren ciddi bir kaza veya olay ile Grup 4 biyolojik ajanının ele alınması ile ilgili durumlarda izlenecek prosedürü içeren bildirimleri göstermelidir.

Bir sağlık bakımı veya veteriner bakım tesisinde çalışanların güvenliğini ve sağlığını korumak için uygulanması gereken özel önlemler uygun dekontaminasyon ve dezenfeksiyon prosedürlerinin belirlenmesi, kirlenmiş atıkların dokunmadan ve risk almadan bertaraf edilmesini sağlayan prosedürlerin uygulanması şeklinde belirlenmiştir.

AB'nin bazı üye ülkeleri, bazı biyolojik maddeler tarafından üretilebilecek toksinlerle ilgili sınırlamalar koymuş olmasına rağmen, şu anda biyolojik ajanlar için belirlenmiş bir Mesleki Maruziyet Sınır Değerleri (OELV'ler) bulunmamaktadır.