Yangın
Yanma kimyasal bir reaksiyondur.
Isı, oksijen, yanıcı madde şartlarından herhangi birisinin bulunmaması veya yeterli miktarda olmaması hâlinde yanma olayı meydana gelmez.
Yangın kontrolümüz dışında gerçekleşen,kontrolden çıkmış bir yanma olayıdır.
Yangının hızı, lineer değil ivmelidir.
Q10 Kuralı: Her 100C’lik sıcaklık artışı ile yangının reaksiyon hızı ikiye katlanır.
Yangında ilk birkaç dakika bu yüzden çok önemlidir.
Yanma için gerekli üç şart oluşup oksidasyon başladığında devreye giren zincirleme reaksiyona yangın tetrahedronu denir
Yakıtlar tepkime yoluyla ısı üretirler ve genel olarak hidrokarbon bileşiklerinden oluşurlar. Hidrokarbonlar;
- Elde edilme yöntemlerine göre; Doğal ve Yapay
- Fiziksel durumlarına göre; Katı,Sıvı,Gaz şeklinde sınıflandırılırlar.
Yanma olayı dört şekilde meydana gelir.
- Yavaş yanma,
- Hızlı yanma,
- Parlama-patlama şeklindeki yanma,
- Kendi kendine yanma.
Detonasyon
Yavaş yanma: Yeterli ısının olmaması halinde ve Yeterli oksijenin olmaması halinde, yavaş yanma meydana gelmektedir.
Hızlı yanma: Yanmanın bütün belirtileri olan alev, duman, ısı, koku, ışık ve korlaşmanın bir arada bulunduğu yanma biçimidir .
Parlama Şeklinde Yanma: Bu yanma türü düşük sıcaklıklarda meydana gelir. Parlama, özellikle buharlaşan sıvı maddelerin oksijen ile meydana getirdiği hızlı yanma reaksiyonudur.
Patlama Şeklinde Yanma: Gazların veya kolay buharlaşan sıvıların patlama limiti oranları içinde oksijen ile birleştiklerinde ısı kaynağı ile yaptığı ani yanma reaksiyonudur. Yanmanın en hızı hâlidir.
Kendi Kendine Yanma: Bu yanma türü yanıcı maddelerin normal hava ısısında havadaki oksijen ile birleşerek oluşturduğu yanma olayıdır.
Detonasyon: Yanma sırasında yüksek basınç oluşan patlayıcı maddelerin yanma reaksiyonu olarak tanımlanır.
Yangın söndürmede temel prensip, yangının klasik tanımı yapılırken belirtildiği üzere yanma için lazım olan üç şarttan birinin (ısı, oksijenin veya yanan madde) ortadan kaldırılması veya yanan madde ile havadaki oksijen arasındaki kimyasal zincir reaksiyonunun kırılması gerekir.
- Soğutarak söndürme
- Havayı kesme
- Yanıcı maddeyi ortadan kaldırma
Zincirleme Reaksiyonu Engelleme
Soğutarak Söndürme (ısının düşürülmesi): Yanma olayının ortadan kalkması için yanma esnasında yanıcı maddenin ısısı maddenin cinsine göre yanma ısısının altına düşürülmelidir.
Havayı kesme (oksijeni yok etme veya oranını düşürme): Bilindiği gibi yanma olayının gerçekleşmesi için gerekli şartlardan biri de yeterli oksijen miktarının olmasıdır. Yanma sırasında ortamdan oksijen kaldırılır ya da %14’ün altına düşürülürse yanma olayı gerçekleşmez. Bu şekilde oksijeni ortadan kaldırarak, azaltarak yangının söndürülmesi şekline havayı kesme denir. Bu olay genel olarak örtme, boğma, oksijeni azaltma şeklinde incelenebilir.
Yanıcı maddeyi ortadan kaldırma: Burada amaç direkt yanıcı maddeyi ortamdan uzaklaştırmaktır. Bunu gerçekleştirirken uygulanan yöntemler şunlardır; yanıcı maddeyi ortadan kaldırmak, yanıcı maddeyi ısıdan ayırmak, ara boşluğu meydana getirmek.
Zincirleme Reaksiyonu Engelleme: Bu yöntem ile yangını söndürmenin yolu, yanma bölgesi içerisinde yanma bölgesine birtakım kimyasal maddeler (nitrojen, karbondioksit ya da halon alternatifi gazlar) boşaltmak ya da yanma bölgesinde bu kimyasal gazları patlatarak ortamda var olan oksijen oranını bozarak hava içerisinde bulunan oksijen ile yanan madde arasındaki kimyasalzincir reaksiyonunu bozmaktır.