Dijitalleşme

Dijitalleşme Nedir?

Dijital sözcüğü TDK’ya göre (Türk Dil Kurumu) göre “sayısal”, “verileri bir ekran üzerinde elektronik olarak gösteren” ve “verilerin bir ekran üzerinde elektronik olarak gösterilmesi” anlamına gelmektedir. Dijitalleşme denildiğinde ilk bakışta akla teknoloji ve internet kavramları gelmektedir. Bu durum dijitalleşmenin verileri bir ekran üzerinde elektronik olarak sunmasından kaynaklanmaktadır.

“Dijitalleşme” (digitalization) kavramının kökenine inildiğinde, kavramın sayısallaştırma (digitization) sözcüğüne dayandığı görülmektedir. Sayısallaştırma, temelde analog bilgilerin alınması ve sıfırlar ile birlerin kodlanmasını ifade etmektedir. Bilgisayarlar, bilgileri kodlayarak depolayabilmekte, işleyebilmekte ve iletebilmektedir. Dolayısıyla dijitalleşme hem analog bilgilerin hem de "kâğıt tabanlı" süreçlerin dijital ortama aktarılmasını ifade etmektedir.

Dijital teknolojiler, eski teknolojilerde ve sosyokültürel süreçlerde büyük değişmelere yol açarak yeni uygulamaların ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Dijitalleşme; iş modellerinde, aktivitelerinde, süreçlerinde ve yetkinliklerde meydana gelen derin ve hızlandırıcı bir süreci ifade etmektedir. Başka bir tanıma göre “dijitalleşme, sosyal refah düzeyinde iyileşme sağlayan, birçok iş sahasında üretkenliği, verimliliği artıran, hayatın birçok alanında değer yaratan ezber bozan teknolojilere uyum sağlama sürecidir”

Dijitalleşmeye Giden Yolda Toplum, Endüstri ve Web Tabanlı Sınıflandırmalar

Toplum Tabanlı Sınıflandırmalar

Toplum 1.0’dan Toplum 5.0’a yaşanan toplum tiplerinintemel özelliklerini şöyle sıralayabiliriz (Saraçel ve Aksoy: 2020):

Toplum 1.0, avcılık ve toplayıcılık yapan insan gruplarını,

Toplum 2.0, tarımsal faaliyetler yürüten ve yeni yeni şekillenen sistemli yönetim organizasyonlarını,

Toplum 3.0, sanayileşmeye başlayan ve bu süreci teşvik eden seri üretimi mümkün kılan ulus toplum yapılanmalarını,

Toplum 4.0, enformasyon ağları arasında bağlantı kurarak katma değer sağlayan bir bilgi toplumlarını,

Toplum 5.0 ise, refah içinde birey merkezli toplum olma yolunda Toplum 4.0 üzerine temellenmiş dijitalleşme, yapay zeka uygulamaları ve transhümanizm felsefesini benimseyen toplum yapılanmalarını ifade etmektedir.

Endüstri Tabanlı Sınıflandırmalar

Endüstri 1.0: Bu dönemin temel yapı taşı su ve buhar gücünün makinelerde ve taşımacılıkta -özellikle buhar gücü ile çalışan lokomotiflerde- kullanılmaya başlamasıdır. Bu evrede üretimin makineleşmeye başladığı görülmektedir.

Endüstri 2.0: İkinci devrimin temel özellikleri elektrik gücünün kullanmaya başlamasıdır.

Endüstri 3.0: Fabrikadaki makineler artık bilgisayar kontrolünde çalışmaya başlamışlardır.

Endüstri 4.0: Literatürde Endüstri 4.0'ı, Siber-Fiziksel Sistemler, Nesnelerin İnterneti, Hizmetlerin İnterneti ve Akıllı Fabrikalar gibi kavramlarla temsil edilmektedir. Bunlarla birlikte Akıllı ürünler, Makineden Makineye (M2M), Büyük veri, Bulut teknolojileri (Cloud) gibi uygulamalar aracılığıyla“yüksek düzeyde karmaşıklık” ve "üretim süreçlerinin bir iletişim ağı ile toplu olarak birbirine bağlanmasını” ifade etmektedir.

Web Tabanlı Sınıflandırmalar

Web 1.0, internet teknolojisinin ilk yıllarına tekabül eden 1990’lı yılların ortasından 2000 yılına kadar ki geçirdiği monolog dönemi ifade etmektedir.

Web 2.0; kullanıcıların internet ortamında karşılıklı bir şekilde içerik, bilgi ve veri paylaşımı yapabildikleri, sosyal ağ ve sanal arkadaşlıklar kurabildikleri, bireysel etkileşime imkân veren uygulamaları kapsayan yeni nesil web teknolojisidir.

Web 3.0 dönemi, Endüstri 4.0’ın yaşandığı 2010-2020 yılları arasında internetin, kullanıcılarına kişisel deneyim sunduğu bir döneme işaret etmektedir.

Web 4.0, kişisel verilerin yapay zekâyla işlenerek kullanıcılarının erişebildiği tüm sanal networkler üzerinden, gerçek ile sanal olanın iç içe geçtiği ve artırılmış gerçeklik teknolojisinin öne çıktığı bir internet dönemini tanımlamak için kullanılmaktadır.

Toplum 5.0, Yapay Zeka ve Transhümanizm Bağlamında Ortaya Çıkan Değişmeler

Toplum 5.0’ın amacı, teknolojik gelişmelerin toplumla bütünleştirilmesini sağlamak ve onun sağladığı imkânlar ve koşullarla iş birliği içerisinde olan inovatif bir toplum oluşturmak, diğer bir deyişle teknolojiyi sosyal hayatla bütünleştirmektir.

Yapay zekanın da üretim sürecine dahil edilmesi insanın üretim sürecindeki konumu daha da tartışmalı hale gelmiş, sanayi tipi üretimin dijitalleşmeye başlamıştır. Dünyada Endüstri 4.0 tartışmaları devam ederken, teknolojinin insanlığın yararına kullanılması yaklaşımını benimseyen Toplum 5.0 kavramı konuşulmaya başlamıştır.

Yapay zekâ; bir bilgisayarın veya bilgisayar kontrolündeki bir robotun çeşitli faaliyetleri zeki canlılara benzer şekilde yerine getirme kabiliyetidir. İnsan zekâsına özgü olan, algılama, öğrenme, çoğul kavramları bağlama, düşünme, fikir yürütme, sorun çözme, iletişim kurma, çıkarım yapma ve karar verme gibi yüksek bilişsel fonksiyonları veya otonom davranışları sergilemesi beklenen yapay bir işletim sistemidir.

Yapay zeka tartışmaları oldukça güncel olgular olarak teknoloji ve insanın birleşmesini ima eden “tekillik/singularity” ve “Transhumanizm” gibi kavramları da öne çıkarmaktadır. Tekillik kavramı özetle, teknolojik gelişmelerin üstel (exposansiyel) ya da baskın biçimde insanın biyolojik varlığına ve sosyal gelişimine ciddi etkilerinin olacağına işaret etmektedir. Söz konusu etkiler, insanın biyolojik evriminin/gelişiminin niteliğini ve hızını denetim altına alabilecek bir karakter taşımaktadır.

. Transhumanizm ise, tekilliğin sağladığı üstün niteliklerin insan varlığını üstinsana (posthuman) taşıyacağını savunmaya dönük argümanlar geliştiren ve savunan bir sosyal akımdır. Çoğunlukla iyimser beklentilerin dile getirildiği bu düşünce biçimi, genetik ve teknolojik müdahalelerle, insan varlığını kısıtlayan zaaf ve arazların ortadan kaldırılabileceğini, sağlıklı ve genç yaşam süresinin uzatılabileceğini varsayar.

Transhümanizm, insanın zihinsel ve bedensel yeteneklerinin arttırılarak, hayatın ölüm, yaşlılık ve hastalık gibi istenmeyen yönlerinin ortadan kaldırılması amacını benimsyenentelektüel bir harekettir.

İnsanın iyileştirilmiş bir üst formu olarak sunulan Cyborg/Sayborg varlıkların (Cybernetic Organism) gündelik hayatta her alanda ön plana çıkması ve insanın yaptığı işleri yapabilecek konuma gelmesi beklenmektedir.