Doğu-Batı Çatışması Kuramı

Doğu-Batı çatışması kuramı, dünyada ilk kez, insanlık tarihini, toplumları ve sorunları, Doğu-Batı ayrımı ve Doğu-Batı çatışması bağlamında değerlendiren tek sosyolojik kuram olma özelliğine sahiptir. Doğu-Batı çatışması kuramına göre, Doğu uygarlığı ile Batı uygarlığı, Doğu toplumları ile Batı toplumları gerçek hüviyetine Doğu-Batı çatışması sayesinde kavuşmuştur. Doğu-Batı çatışması kuramı, yerli ve millî bir kuramdır. Doğu-Batı çatışması kuramı, şimdiye değin bu kitapta gördüğümüz on üç kuramdan farklı bir konumdadır. Doğu-Batı çatışması kuramı, Türk sosyologları tarafından 1960’larda ortaya atılmış ve 1990’lardan itibaren ise büyük bir gelişme göstermiştir. Doğu-Batı çatışması kuramı, Türk toplumuna Batı sosyolojisinin kuramlarının penceresinden bakmaya itiraz etmiştir. Doğu-Batı çatışması kuramı, Türk toplumunun tarihini, bugününü, geleceğini en derinden etkileyen çatışmanın Doğu-Batı çatışması olduğunu vurgulamıştır. Doğu-Batı çatışması kuramı, Türk toplumunun sorunlarını Doğu-Batı çatışması içinde değerlendirmek gerektiğine işaret etmiştir. Diğer yandan Doğu-Batı çatışması kuramı, yalnızca Doğu uygarlığı ve ona mensup Türk toplumunu değil, aynı zamanda, Batı toplumlarını da açıklama amacı taşır.

Bu ünitenin amacı, çağdaş sosyolojinin en mühim kuramlarından biri olan Doğu-Batı çatışması kuramını ana hatlarıyla tanıtmaktır. Doğu-Batı çatışması kuramının öğrenilmesi, aynı zamanda, çağdaş sosyolojide etkin olan ve şimdiye kadar gördüğümüz kuramlarından hiçbirinin Türk toplumunu ve tarihini açıklayamayacağı gerçeğini kavramamıza da imkân tanır.

Doğu-Batı çatışması kuramının kökleri, bu topraklardadır. Doğu-Batı çatışması kuramı, “Doğu düşüncesi”nden, Siyasetnâme’lerden ve tarihçilerimizin metinlerinden beslenmiştir.

Doğu-Batı çatışması kuramının ana isimleri, Kemal Tahir, Baykan Sezer, Ertan Eğribel, Hacı Bayram Kaçmazoğlu, Sezgin Kızılçelik ve Ufuk Özcan’dır.

Kemal Tahir, Batılı kuramlara, şablonlara ve şemalara göre düşünmeye karşı çıkmıştır. Kemal Tahir, toplum farklılaşmalarını önemsemiş, Doğu toplumları ile Batı toplumlarının birbirlerinden farklı olduğu gerçeğini, inşa ettiği Doğu-Batı çatışması kuramının merkezine yerleştirmiştir. Kemal Tahir, Türk toplumunun bugünkü meselelerinin çözümünün Osmanlı’da saklı olduğunu bildirmiştir.

Baykan Sezer, Batılı sosyolojik kuramlarla Türk toplumunun gerçeğinin kavranamayacağını belirtmiştir. Baykan Sezer, Türk tarihi ve düşünce geleneğiyle ilişki kuracak ve sorunlarımızı çözecek yerli sosyoloji geleneği oluşturma gayreti içinde olmuştur.

Ertan Eğribel, Türk sosyolojisi, Doğu-Batı çatışması, sosyolojide yöntem, sanat, edebiyat ve müzik alanlarında ciddi eserlere imza atmıştır. Eğribel, Kemal Tahir-Baykan Sezer çizgisinin tanınması ve yaygınlık kazanması için büyük bir mücadele vermiştir.

Hacı Bayram Kaçmazoğlu, Türk sosyoloji tarihi konusunda en etkili metinlere imza atmış, Türk sosyoloji tarihini derinliğine irdeleyerek DoğuBatı çatışması kuramına katkı yapmıştır.

Ufuk Özcan, Baykan Sezer’in biçimlendirdiği Doğu-Batı çatışması kuramının özgünlüğünü, özellikle de Karl Marx’ın sınıf çatışması kuramından farklılığını ve aynı zamanda kapsayıcılığını ön plana çıkarmıştır.

Sezgin Kızılçelik, diğer Doğu-Batı çatışması kuramcılarından farklı olarak Batı sosyoloji tarihine ve kuramlarına daha fazla odaklanmıştır. Kızılçelik, Doğu-Batı çatışması kuramını Batı uygarlığına ve Batı sosyolojisine daha fazla yoğunlaşarak yeniden biçimlendirip geliştirmiştir.

Doğu-Batı çatışması kuramının anahtar terimleri arasında sınıf merkezli toplumlar, devlet merkezli toplumlar, Batıcılaşma, Doğu uygarlığı, Batı yayılmacılığı, Batı barbarlığı, Batı bataklığı, yerlilik, toplumlar arası ilişkiler ve Doğu-Batı ayrımı ön plana çıkmaktadır.

Doğu-Batı çatışması kuramı, Doğu-Batı ayrımı yapmış, toplumları bu ayrım içerisine yerleştirerek analiz etmiştir.

Doğu-Batı çatışması, yeni bir durum değildir. İnsanlık tarihini, Doğu-Batı çatışması tarihi olarak ele almak mümkündür.

Doğu-Batı çatışması kuramı, çağdaş sosyoloji kuramlarından hiçbirinin Türk toplumunu açıklayamayacağını iddia etmiştir.

Doğu-Batı çatışması kuramına göre, Türk toplumunun özelikleriyle Batı toplumlarının nitelikleri birbirleriyle uyuşmaz.

Doğu-Batı çatışması kuramına göre, Doğu toplumları, “devlet merkezli toplum”lar iken Batı toplumları, “sınıflı toplum”lardır.

Doğu-Batı çatışması, tarihin ve toplumların ana dinamizm kaynağıdır.

Doğu-Batı çatışması, hem Türk toplumunun bugünkü sosyal yapısını ve gerçeğini hem de tarihteki yerini anlamamıza imkân tanır.

Doğu-Batı çatışması kuramı, sadece Doğu uygarlığı ve ona mensup Türk toplumunu değil, aynı zamanda Batı toplumlarını da açıklama amacı taşır.

Doğu-Batı çatışması kuramı, genellikle Samuel P. Huntington’ın “uygarlıklar çatışması” görüşü ile karıştırılmış ve özgün olmadığı iddia edilmiştir.

Doğu-Batı çatışması kuramı, Doğu toplumları içerisinde ağırlığı sadece Türk toplumuna vermiştir. Doğu-Batı çatışması kuramı, İran, Çin ve Hindistan gibi önemli Doğu toplumları üzerine yoğunlaşmamıştır.

Doğu-Batı çatışması kuramının Türk toplumunu diğer Doğulu toplumlarla aynı kefeye koymasının hatalı olduğu iddia edilmiştir