Post-Endüstriyel Toplum Kuramı
Post-endüstriyel toplum kuramı, 1970’lerden itibaren sosyoloji dünyasında etkili olmuştur. Post-endüstriyel toplum kuramı, bugün de aktüel bir kuram olma özelliğine sahiptir. Çünkü post-endüstriyel toplum kuramı, “endüstri toplumu”ndan “post-endüstriyel topluma” (sanayi sonrası topluma) geçildiğini iddia etmiştir. Post-endüstriyel toplum kuramı, teknoloji alanındaki başdöndürücü gelişmelerle birlikte endüstri toplumunun yapısında bazı ciddi değişmelerin meydana geldiğini ileri sürmüştür. Post-endüstriyel toplum kuramına göre, bilginin, enformasyonun ve teknolojinin, özellikle de bilgisayarların toplumun merkezine yerleşmesiyle, endüstri toplumunun yapısının dönüşmeye başlamıştır. Post-endüstriyel toplum kuramı, post-endüstriyel toplumda mal üretiminin azaldığını, hizmetler sektörünün ön plana çıktığını, kas gücüne dayalı çalışan işgücünün (mavi yakalıların) yerine daha çok zihniyle çalışan işgücünün (beyaz yakalıların) aldığını iddia etmiştir.
Bu ünitenin amacı, çağdaş sosyolojinin ana kuramlarından biri olan postendüstriyel toplum kuramını ana hatlarıyla tanıtmaktır. Post-endüstriyel toplum kuramın öğrenilmesi, aynı zamanda, çağdaş sosyolojide etkin olan modernleşme kuramının ve postmodern kuramın daha iyi anlaşılmasına da imkân tanır.
Post-endüstriyel toplum kuramının kökleri, endüstri toplumu kuramcılarının görüşlerine uzanır. 19. yüzyılda sosyolojinin kurucuları olan Claude Henri de Saint-Simon, Auguste Comte, Herbert Spencer, Karl Marx ve Emile Durkheim Batı toplumlarını endüstri toplumu olarak nitelemiş ve onun yapısını analiz etmişlerdir. Post-endüstriyel toplum kuramının mantığını anlayabilmek için endüstri toplumu üzerine düşünmüş olan söz konusu sosyologların fikirlerini bilmek gerekir.
Post-endüstriyel toplum kuramı, Amerikalı sosyolog Daniel Bell tarafından geliştirilmiştir. Bell, post-endüstriyel toplum kuramıyla, post-endüstriyel toplumun yapısıyla ilgilenmiştir. Bell, endüstri toplumundan postendüstriyel topluma doğru değişmenin olduğunu ileri sürmüştür. Bell, endüstri toplumunun sosyal yapısında değişmenin olduğunu savunmuştur. Bell, 1970’lerde ısrarla Batı toplumlarının yeni bir aşamaya girdiğini, yani mal üretimine dayalı, üretimin makinelerle yapıldığı endüstri toplumunun yerini hizmetler sektörüne dayalı, bilgi ve enformasyon ağırlıklı post-endüstriyel toplumun aldığını iddia etmiştir. Bell, post-endüstriyel toplumun bir bilgi ya da enformasyon toplumu olduğunu vurgulamıştır.
Post-endüstriyel toplum kuramının anahtar terimleri arasında endüstri öncesi toplum, endüstri toplumu, bilgi toplumu, kuramsal bilgi, enformasyon toplumu, otomasyon, beyaz yakalı işçiler ve postendüstriyel toplum ön plana çıkmaktadır. Bu anahtar terimler içinde en önemlisi, post-endüstriyel toplum terimidir.
Post-endüstriyel toplum kuramı, endüstri toplumundan endüstri sonrası topluma geçildiğini öne sürmüştür.
Post-endüstriyel toplum kuramı, insanların yaptıkları işlerin bir kısmını makinelerin yaptığı bir çağda yaşadığımızı belirtmiştir. Bu kuramın ana ismi Bell, çağımızda yeni bir “endüstri devrimi”nin gerçekleştiğini, bu yeni devrimin “otomasyon” devrimi olduğunu belirtmiştir. Bell, otomasyonun, işgücünün yapısını değiştirdiğini, kas gücüne dayalı çalışanların sayısının azaldığını, buna karşın profesyonellerin, teknik elemanların ve yöneticilerin sayısının arttığını ifade etmiştir.
Post-endüstriyel toplum kuramı, günümüzde bilginin, enformasyonun ve teknolojinin toplumların yapılarını belirli ölçüde değiştirdiklerini savunmuştur.
Post-endüstriyel toplum kuramına göre, post-endüstriyel toplumda özel mülkiyet ve sınıf savaşımı önemini kaybetmiş, onların yerlerini bilgi ve teknoloji almıştır.
Post-endüstriyel toplum kuramına göre, post-endüstriyel toplumda başat olan unsurlar, emek ve sermaye değil, enformasyon ve bilgidir.
Post-endüstriyel toplumda kuramsal bilginin belirleyiciliği söz konusudur. Bilgi, post-endüstriyel toplumun can damarı olmuştur. Bu toplumda söz sahibi olanlar, bilim adamları ve araştırmacılardır.
Post-endüstriyel toplum kuramına göre, post-endüstriyel toplum, mal üretimine değil, hizmet üretimine dayalıdır. Bu toplumda hizmet ekonomisi ön plana çıkmıştır.
Post-endüstriyel toplum kuramı, Batı toplumlarının “post-endüstriyel toplum” olduğunu iddia etmiştir. Oysa bugün, Batı toplumlarının “endüstri toplumu” mu yoksa “post-endüstriyel toplum” mu oldukları tam olarak belli değildir.
Post-endüstriyel toplumun yapısının endüstri toplumunun yapısından tamamen farklı olduğunu iddia etmek, gerçekçi bir bakış açısı değildir.
Post-endüstriyel toplum kuramı, bugünkü dünyada var olan sosyal mücadelelere, iktidar kavgalarına ve sınıflar arasındaki çatışmalara yer vermemiştir.
Post-endüstriyel toplum kuramı, ideolojilerin etkisini yitirdiğini, “ideolojinin sonu”nun geldiğini öne sürerek gerçeği çarpıtmıştır.
Post-endüstriyel toplum kuramı, günümüzde başat ve görünür olan emeksermaye çelişkisinin ortadan kalktığını savunarak, var olan çarpıtma yoluna gitmiştir.
Post-endüstriyel toplum kuramı, Amerikan toplumunun övgüsünü yapmıştır.