Sanat, Moda ve Görsel Kültür

Sanat, Estetik ve Tasarım İlişkisi

Sanat’ın tanımlanması geçmişte de bugünde önemli ve farklı bakış açıları ile üzerinde düşünülmüş bir süreçtir. Sanat tanımında iki tür bakış açısı mevcuttur. Bunlar sınıflandırıcı ve saygın tanımlardır. Sınıflandırıcı tanımlama; toplumsal kabul sürecini kazanmış olması önemlidir. Müzelerde sergilenen eserlerin izleyicisinin davranışlarına ya da o eserleri müzelere yerleştiren kişilerce tanımlanmaktadır. Dickie (1974) tanımlamasında geleneksel bakış açısı ile; insan yapımı, bir kişi ya da kurumu temsilen değerlendirilmesini sağlayan özelliklere sahip olması şeklinde açıklanmaktadır.

Sanatın saygın tanımlamalarında ise bir nesneye sanat eseri denildiğinde o nesnenin sanat eseri olarak kabul edildiği anlamı kastedilir. Sanat eseri denildiğinde iyi sanat hatta büyük sanat akla gelir. Sanat eseri üretmeyi amaçlayan sanatçı, estetik açıdan güzel bir nesne üretmeli, bir şey ifade etmeli ve sanat eseri olmayı amaçlamalıdır.

Sanat eseri ya da sanat yaratımı olarak kabul edilen eser ile tasarım/tasarlanmış nesnen arasında ki benzeyen ya da ayrılan noktalar bulunmaktadır. Temelde en büyük fark üretilmesi ve tüketilmesi noktasında biricik olan sanat ile kitlesel olan tasarımın ayrışmasıdır.

Estetik Grekçe aisthesis ya da aisthanesthai kelimesinden gelmektedir. Aisthesis kelimesi duyum, duyular ve algı, aisthanesthai kelimesi ise duyu ile algılamak anlamına gelmektedir. İnsanlığın estetik algısı estetik yeti ve gereksinimleri, nesneler dünyası ile gerçeklik arasındaki ilişkiyi göstermektedir.

Sanat eserleri, duyularımızı tatmin etmek için üretildiğinden, kavram o zamandan beri estetik yargı, estetik tutum, estetik anlayış, estetik duygu ve estetik anlamlarında kullanılmıştır. Bunların hepsi estetik deneyimin bir parçası olarak kabul edilir ve yine de doğayı veya insanları estetik olarak deneyimleyebilsek de, bu ifade çoğunlukla sanatla, özellikle görsel sanatla ilgili olarak kullanılmaktadır.

Tasarımın etimolojik kökenine bakıldığında dilimize de dizayn olarak geçen design, Latince biçim vermek ve temsil etmek anlamında designare den gelmektedir. Tasarım, insanın nesneler ile kurduğu bir iletişim kipidir (modus). Bu kip bilgi, etik, estetik ve teknolojik kategorileri içermektedir.

Tasarım ve tasarım kültürü bir yaşam biçimi, iletişim dilidir ve her yerde hepimiz her şeyi daha iyi hale getirmeliyiz fikrini savunmaktadır. Hem tasarımcıların yaptığı bir şey, hem de "her yerde" olan bir şey. O hâlde tasarım kültürü, küresel kültürün akışının bir parçasıdır. Tasarım kültürü terimi ile ilgili olarak ele alınan birçok pozisyonun düzgün bir sentezini sağlamaktadır.

Görsel Kültür Kavramı

Günümüz çağdaş yaşamında uzun zamandan beri görselliğe dayanan kültürel bir yapı oluşmuştur. Temelde insan gördüğünü nasıl görmekte ve gördüğünü nasıl yorumlamakta olduğu görsel kültürün bir inceleme alanı olarak görülmüştür. Yazılı ve görsel medyanın yaşamı etkilemesiyle ilintili olarak ve çağın değişimi imgelerin egemen olduğu bir çağı doğurmuştur. Disiplinler arası bir alan olarak görülen görsel kültür, görsel olanı çözümlemek ve açıklamakla ilgilenen diğer alanlar açısından karmaşık ve çok şeyi etkileyebilen yapısı ile Barnard (2002) tarafından önce görsel daha sonra ise kültür algısının tanımlanması gerektiğini vurgular.

Görsel kültür kavramı görülebilen her şeyi içene alan çok geniş bir kavramı karşılamaktadır. Kültür kavramının karşıladığı geniş alanla bu açıdan benzeşmektedir. Bu benzeşimde elbette ki insan eliyle yaratılan her türlü maddi öğeler kastedilmektedir. Barnard (2002) yalnız doğada görülenlerin kültür olarak kabul edilemeyeceği yönleri nedeniyle görsel kültür içinde görsel olanı, kültürel olmayan ya da doğal olanın hiçbir şekli olmayacağını belirtir. Yani anlam kazanması için belirli kültürel şifrelerle kültürel olarak anlamlandırılması gerekir.

Görsel Kültür, Göstergebilim ve Moda

Popüler kültür ile birlikte giderek parçalanan anlam, toplumsal gruplar tarafından tartışmalı biçimlerde yorumlanmaktadır. Giysilere hangi yollarla yeni anlamlar yüklendiği ve popüler kültürün bu süreç içindeki rolünün anlaşılması için giysilerde dâhil olmak üzere bazı popüler kültür eşyalarının anlamlarının, hem kültür yaratıcıları hem de tüketiciler tarafından sık sık yeniden yorumlanmaları nedeniyle açık olduğunu savunan kuramlar bulunmaktadır. Film ve müzik medyası bu sürecin önemli unsurlarıdır. Göze çarpan görsel imgeleri belirli giysi çeşitleriyle birleşerek giysilerin anlamlarını ve toplum için ifade ettiği sembolik güçlerini değiştirebilmektedir.

Roland Barthes, göstergeyi, kendisi o şey olmadığı halde, o şeyi çağrıştırarak iletişimde bulunan araç olarak tanımlamaktadır. Gösterge aynı zamanda biçim ve içerikten oluşan ikili bir yapısı bulunmaktadır. Burada “gösteren” biçim, “gösterilen” ise içeriğin karşılığıdır. Tarihin her döneminde birçok öğede ve giysi stilinde sembolik anlamlar içeren unsurlar bulunmaktadır.