Egzersiz ve Spor Psikolojisi

Egzersiz ve Spor Psikolojisi, yeni gelişmekte olan bir bilim dalıdır. Egzersiz ve spor ortamında bireyin davranışlarının incelenmesini amaçlayan Egzersiz ve Spor Psikolojisi hem spor bilimlerinin hem de psikolojinin alt disiplinidir. Egzersiz ve Spor Psikolojisi eğer psikolojinin bir alt dalı olarak ele alınırsa; spor ve fiziksel aktivite, psikoloji kuramlarının anlaşılması ve psikoloji ilkelerinin test edilmesi için bir çalışma alanıdır. Spor biliminin bir alt dalı olarak ele alındığında ise odak noktada bireyin egzersiz, fiziksel aktivite ve spor ortamındaki davranışlarını betimleme, açıklama ve yordama vardır. Ele aldığı amaçlar bazında Egzersiz ve Spor Psikolojisi’nin çalışma alanında farklılıklar bulunmaktadır. Egzersiz Psikolojisi fiziksel aktivite ile psikolojik zindelik arasındaki ilişkiyi ele alırken, Spor Psikolojisi psikolojik faktörlerin motor performansa etkisini ele alarak elit sporcunun performansının artırılmasına ilişkin uygulamaları içerir. Alanda çalışan uzmanlar 3 farklı görevi ve rolü yerine getirmektedirler. Bu roller; araştırmacı, eğitimci ve danışman rolleridir. Danışman olarak çalışanlar, almış oldukları eğitime göre eğitici ve klinik spor psikoloğu olarak çalışırlar. Kilinik spor psikologları daha çok yeme bozukluluğu, kişilik bozukluğu gibi klinik problemlerle ilgilenirken, eğitici spor psikologları, performansın artırılmasına yönelik zihinsel becerileri sporculara öğretirler ve uygularlar. Alana yönelik çalışmalar 1900'lü yılların başında başlamıştır ve son 40 yıl içerisinde alan büyük bir gelişim göstermiştir. Alana özgü ilk çalışma Norman Triplet tarafından yapılmıştır. Coleman Griffith ise bu alanın gelişiminde öncülük eden araştırmacıdır. 1965 yılında Uluslararası Spor Psikolojisi Derneğinin (ISSP) kurulması ve ilk uluslararası Spor Psikolojisi Kongresi’nin Roma’da yapılması ile Egzersiz ve Spor Psikolojisi bilim dalı akademik kimlik kazanmıştır. Egzersiz ve Spor Psikolojisi farklı çalışma konularını ele alır. Sıklıkla ele alınan konular arasında sporcunun kişilik özellikleri ile sportif performans arasında ilişkinin olup olmadığı, zihinsel antrenman tekniklerinin sportif performans üzerine etkileri, sporcuların ne tür zihinsel antrenman stratejileri kullandıkları vardır. Kişilik ve sportif performans arasındaki ilişkiyi ele alan çalışmalar daha çok 1950-1965 yılları arasında yapılmış ve çalışmalar belirgin sporcu kişiliği olmadığını, sporcuların duygudurumlarının performansı etkilediğini ortaya koymuştur. Zihinsel antrenmanla ilgili yapılan çalışmalar farklı zihinsel antrenman stratejilerinin performansı artırdığını ve beceri öğrenimini hızlandırdığını ortaya koymuştur. Yine yapılan çalışmalarda imgeleme, hedef belirleme gibi zihinsel antreman stratejilerinin sporcular tarafından sıklıkla kullanıldığını ortaya konmuştur. Ayrıca, sağlık perspektifinde de egzersizin bireylerin psikolojik zindeliklerinin artırılmasındakirolü, çalışılan konular arasındadır. 1980'li yılların sonlarına doğru alandaki araştırmacılar yarışmacı sportif performansın yanı sıra, rekreatif amaçlı egzersiz veya fiziksel aktivite yapan bireylerin ne tür psikolojik kazanımlar elde ettiğini ele alarak fiziksel aktivitenin ve egzersizin bireylerin depresyon, kaygı gibi negatif psikolojik özelliklerini azaltığını; benlik algısını ve olumlu duygudurumu geliştirdiğini ortaya koymuşlardır. Fiziksel etkinliğe katılım ile kaygı, depresyon, benlik algısı ve duygudurumda meydana gelen değişimleri açıklamaya yönelik biyolojik, fizyolojik ve psikososyal mekanizmaların var olduğunu ileri süren hipotezler ortaya atılmıştır.