Frankfurt Okulu

Frankfurt Okulu 1923'te Frankfurt'ta Toplumsal Araştırmalar Enstitüsü bünyesinde kuruldu.

Kuruluş aşamasında yöneticiliğini Carl Grünberg yapmıştır.

Grünberg Frankfurt'a gelmeden önce, Sosyalizm ve İşçi Hareketleri tarihi Arşivi, ya da yaygın adıyla Grünberg Arşivi'nin editörü olarak isim yapar.

Okul, ortodoks olmayan marksist bir yapıyı ifade eder.

Okul'un ortaya çıkışında Birinci Dünya Savaşı sonrasında sol işçi sınıfı hareketlerinin ağır yenilgisi, Avrupa'daki sol hareketlerin SSCB'nin denetimi altına girmesi, Stalinizme dönüşen Rus Devrimi ve Faşisz ve Nazizim'in yükselişe geçmesi etkili olur.

1930'da Enstitünün başına Max Horkheimer getirilmiştir.

Horkheimer döneminde oluşturulan ekipte H.Marcuse, T.W.Adorno, E.Fromm gibi düşünürler yer almışlardır.

Frankfurt Okulu deyimi başkaları tarafından okul mensuplarına atfedilmiştir. Grubun üyeleri çalışmalarının Eleştirel Teori olarak anılmasını tercih etmişlerdir.

1933'te Hitler'in iktidara gelmesiyle okulun kapatıldığını ve mensuplarının ülke dışına gönderildikleri görülür. Esasen bu kapatmanın arka planında Okul mensuplarının hemen hepsinin Yahudi olması yatmaktadır.

Okulun kapatılmasıyla Horkheimer, Hitler'in üniversiteden attığı ilk profesör olur.

1935'te Okul ABD'de Columbia Üniversitesi bünyesinde yeniden faaliyete geçer ve 1950'ye kadar ABD'de varlığını devam ettirir.

1950'de Almanya'ya dönen Adorno ve Horkheimer Okulu Frankfurt'ta yeniden kurarlar.

Frankfurt Okulu'nun eleştirel teorisi, Marks'ın teorisini yeniden canlandırma amacıyla ortaya çıkmıştır.

Horkheimer ve Marcuse, kapitalist toplumlardaki çelişkileri sadece ekonomi açısından çözümlememişler, kültür alanları arasındaki ilişkilerin de önemine vurgu yapmışlardır.

Marcuse ve Löwenthal ABD'de kalmış ve bir daha Almanya'ya dönmemişlerdir.

Adorno'nun 1969, ve Horkheimer'in 1973'te ölümü üzerine neredeyse Okulun bir okul olarak varlığı sona ermiştir.

1970 sonrası, Frankfurt Okulu'nun son dönemi olarak nitelenir. Bu dönemde Jürgen Habermas'ın okulun en önemli düşünürü olduğu kabul edilir. Bugün dahi Habermas'ın eleştirel düşünceleri Okulla birlikte anılmaktadır.

Habermas'ın ütopik dünyası, hiçbir bireyin konuşma dışına itilmediği, tüm bireylerin gerçek bilgiye erişip, kamusal alanda tartışmaya etkin bir şekilde katılabileceği bir konuşma dünyasıdır. Bu bakımdan "kamusal alan" kavramı, Habermas için temel bir kavramdır.

Frankfurt Okulu ya da Eleştirel Teori farklı konu ve alanlardaki eleştirel düşünceleriyle hala aktüelitesini korumaktadır.

Frankfurt Okulu'nun özellikle, Aydınlanma eleştirisi, Pozitivizm eleştirisi, Modernite eleştirisi, Marksizm eleştirisi, eleştiri alanlarından bazılarıdır.

Horkheimer ve Adorno'nun aydınlanma eleştirisi daha çok bilim, teknoloji, totaliterlik ve araçsal aklın eleştirisi noktasındadır. En temel eleştiri alanı 'araçsal akıl'a dairdir.

Frankfurt Okulu'nun kullandığı anlamda 'pozitivist' şunlara inanandır: (i) doğa bilimlerinin empirist bir betimlemesi uygundur, ve (ii) tüm bilgi özünde doğa bilimleriyle aynı bilgisel yapıya sahip olmalıdır.

Eleştirel Teori'nin modernite ve modern toplum eleştirisinde Weber'in sosyal teorisinin katkısı oldukça fazladır. O, modernliğe dair vurgulamalarıyla Eleştirel Teori savunucuları üzerinde derin izler bırakmıştır.

Frankfurt Okulu düşünürleri için, temel sorun olarak görülen ekonomik sömürünün yerini akılcılaşma almıştır. Ancak eleştirel teori modern toplum düzeninin görünüşteki akılcılığına karşın, modern dünyayı akıldışılıkla dolu olarak görmüştür.

Çıkışında Marksist bir kuramla yola çıkan Frankfurt Okulu, özellikle 1930'lardan itibaren marksist köklerinden yavaş yavaş kopmaya başlamıştır. Bu kopuşta Horkheimer'in büyük etkisi olmuştur. Eleştirel Teori yanlılarının Marksizm eleştirisi, bütünüyle marksizmden bir kopuşu göstermemektedir. Onların yapmak istedikleri, 'Ortodoks Marksizm' de hatalı ve eksik gördükleri, bu günü anlama ve açıklamada yetersiz buldukları analizleri gözden geçirmek, bir anlamda Batı Marksizmi denilebilecek bir anlayışı temellendirmeye çalışmaktır.

Dogmatik yaklaşımı reddeden, Eleştirel Kuram ya da Marksizm geleneğinde kendilerini görenler, Eleştirel Kuramı eleştirel bir Marksizm değerlendirmişlerdir.