Madde Bağımlılığı ve Sosyal Hizmet Uygulaması

Madde bağımlılığı, çoğu zaman tıbbi tedavi gerektiren bir sorundur. Yapılan tıbbi müdahalelerden sonra psikososyal müdahalelerin gerçekleştirilmesi bağımlılıkla mücadelede önemli bir rol oynamaktadır. Bu açıdan madde bağımlılığının anlaşılması, önlenmesi ve yarattığı sorunların giderilmesi, çözülmesi noktasında biyopsikososyal müdahaleler önem kazanmaktadır.

Bağımlılığa yönelik sosyal hizmet uygulamaları, sosyal tedavinin ve sosyal rehabilitasyonun temeli olarak düşünülür. Bu nedenle sosyal hizmet uygulamaları genellikle psikososyal müdahaleler şeklinde değerlendirilir.

Madde Bağımlılığı

Bağımlılık, herhangi bir varlığa/nesneye/maddeye duyulan yoğun arzu veya istek olarak tanımlanır.

Madde bağımlılığı biyolojik (tıbbi), psikolojik (ruhsal) ve sosyal boyutu olan bireyi, bireyin ailesini ve çevresini olumsuz etkileyen önemli sosyal sorunlardan biridir. Başka bir ifade ile bağımlılık olgusunun biyopsikososyal bir yönü olduğu da söylenebilir.

Bağımlılık potansiyeli olan maddeler genel olarak uyuşturucular, yatıştırıcılar, uyarıcılar,uçucular, halüsinojenler, kenevir ve türevleri, anabolik-androjenik steroidler şeklinde sınıflandırılabilir.

Ekonomik koşullar, cinsiyet, kişilik özellikleri, aile, sigara ve alkol, ulaşılabilirlik, arkadaş çevresi, yaş, yerleşim yeri, biyogenetik faktörler madde bağımlılığını etkileyen önemli faktörlerdir.

Remisyon, tolerans, esriklik, yoksunluk sendromu, aşerme, şiddet, nüks, arındırma ve ambivalans bağımlılık ile ilişkili bilinmesi gereken kavramlardır.

Bağımlılık Döngüsü ve Evreleri

Bağımlılık süreci hazırlık, ilk kullanım, sürdürme, ilerleme, bırakma, tekrar kullanmayı düşünme, tekrar kullanma ve tekrar başlama evrelerinden oluşmaktadır.

Madde Bağımlılığında Sosyal Hizmet Uygulamaları

Motivasyonel Görüşme Tekniği

Motivasyonel görüşme, kararsızlığı, ambivalansı keşfederek ve çözüme kavuşturarak değişim için içgüdüsel bir motivasyon geliştiren yönlendirici, hedef odaklı ve uzman merkezli bir tekniktir.

Motivasyonel görüşmenin temel ilkeleri empatiyi ifade etmek, çelişkileri ortaya çıkarmak, dirençle zıtlaşmamak ve öz yeterliği desteklemek şeklindedir.

Motivasyonel görüşme, değişime katkı sağlar. Değişim, bir süreç içerisinde ilerler. Değişim döneminde birey farkındalık öncesi, farkındalık, hazırlık, eylem, sürdürme ve nüks aşamalarından geçmektedir.

Motivasyonel görüşmeye ve değişime katkı sağlayan bilişsel davranışçı teknikler, sosyal beceri eğitimleri, bilişsel çerçeveleme, rol oynama, modelleme, seçenekleri sorgulama, felaketsizleştirme şeklindedir.

Kısa Müdahaleler

Sosyal hizmet uzmanlarının/sosyal çalışmacıların sunduğu kısa müdahaleler, müracaatçıların davranışlarını değiştirme konusunda çeşitli amaçlar oluşturmalarını sağlar. En sık kullanılan kısa müdahale modeli geri bildirim, sorumluluk alma, tavsiye verme, seçenek sunma, empati kurma, öz yeterliği destekleme bileşenlerini içeren destek modelidir.

Etkili Müdahalenin Bileşenleri

Sosyal hizmet uzmanı, mikro, mezzo ve makro düzeyde müdahaleler geliştirerek bağımlılık olgusunun/sorununun anlaşılmasını, önlenmesini ve çözüm üretilmesini sağlar. Uzman her müdahale düzeyi için danışmanlık, eğitici ve kaynak bulucu rolleri kullanır.

Uzman, tedavi sonrası süreci planlayarak bağımlının gelişimini takip eder.

Sosyal hizmet uzmanı, bağımlılık uygulamasında değerlendirme yapma, sosyal katılımı sağlama, sosyal ihtiyaçları karşılama, sosyal düzenleme, danışmanlık ve kurumsal iş birliği bileşenlerini içeren Sosyal Çalışma Matriksi'ni (SÇM) bir müdahale aracı olarak kullanır.

Bağımlılık uygulamalarında sosyal hizmet uzmanı, bağımlı bireyin sosyal risklerini değerlendirmek için Sosyal Risk İndeksi Formu'nu (SORİ) kullanır.

Madde bağımlılığında sosyal hizmet uygulamaları, sosyal tedavinin ve sosyal rehabilitasyonun temel bir parçasıdır.