Sosyal Hizmet Uygulamasında Bilişim Teknolojileri
Giriş
İnsanlık tarihi boyunca yaşanan bilimsel ve teknolojik gelişmeler sonucunda toplumsal yapılarda sosyoekonomik değişimler kaçınılmaz olmuştur. Bilgisayar ve iletişim teknolojilerindeki gelişmelerle birlikte toplumlar bilgi toplumuna dönüşmüş ve bu hayatın her alanına nüfuz etmiştir.
Bilgi ve Bilişim Teknolojileri
Bilgi insanların etrafındaki dünyayı anlama, yorumlama ve yaşanan belirsizliği azaltma ihtiyacı olarak tanımlanmaktadır. Karar vericilerin kullanabilmesi için bilginin aşağıda belirtilen niteliklere sahip olması gerekmektedir.
- Doğruluk
- Güncellik
- Eksiksizlik
- Zamanlılık
- Anlaşılırlık
- Etkin maliyet
- Yalınlık
Bilişim teknolojileri genel anlamda bilginin toplanmasını, işlenmesini, saklanmasını ve gerektiğinde herhangi bir yere iletilmesini ya da herhangi bir yerden bu bilgiye erişilmesini sağlayan teknolojiler bütünü olarak tanımlanmaktadır. Bilişim teknolojileri, kuruluşlara bilgi sağlamak için kullanılan ve bilginin bilgisayar ve iletişim teknolojileri ile işlenmesini sağlayan teknolojilerdir. Bilgisayarlar, internet ve iletişim araçları ile yazılımlar bilişim teknolojilerinin başında gelmektedir.
Bilişim Sistemleri
İhtiyaç duyulan bilgiye en kısa sürede ulaşılabilmesi için bu bilgilerin verimli bir şekilde yönetilmesi gerekmektedir. Bu noktada farklı türde bilişim sistemleri karşımıza çıkmaktadır. Bu bilişim sistemleri aşağıda yer almaktadır:
- Veri işleme sistemleri
- Yönetim bilişim sistemleri
- Karar destek sistemleri
- Ofis otomasyon sistemleri
- Uzman sistemler
- Üst düzey yönetim destek sistemleri
Bilgi Yönetimi
Bilgi yönetimi ilk kez işletme literatüründe 1986 yılında Karl Wiig tarafından kullanılmış, ‘kurumsal performansı artırmak için bilgiyi eyleme dönüştürmeye yönelik bilinçli bir strateji’ şeklinde tanımlanmıştır.
Sosyal hizmette yeni bir alan olan bilgi yönetiminde teknik yaklaşım ve insan odaklı yaklaşım olmak üzere iki temel yaklaşım mevcuttur.
Sosyal Hizmet Uygulamasında Bilişim Teknolojilerinin Ortaya Çıkışı
Sosyal hizmette bilişim teknolojileri ilk kez 1980'li yıllarda Amerika Birleşik Devletleri'nde kullanılmıştır. Bilişim teknolojilerinin kullanımı müracaatçıların kayıtlarının tutulması ile başlamıştır.
Sosyal hizmet mesleği ortaya çıktığı günden bu yana müracaatçıya ait bilgiyi toplama, sınıflandırma ve bu sayede müracaatçıları kategorilere ayırarak hizmet sunma çabasında olmuştur. Dolayısıyla bilişim teknolojileriyle birlikte bilgi toplama, sınıflandırma ve müracaatçıları gereksinimleri doğrultusunda hizmetlerle bağlantılandırma becerisi artmıştır.
Sosyal Hizmet Uygulamasında Bilişim Teknolojilerinin Kullanımı
Sosyal hizmette bilişim teknolojilerinin kullanımı, ayrı bir şekilde ele alınmamaktadır. Daha çok insani hizmetlerde bilişim teknolojilerinin kullanımı şeklinde kavramlaştırılmaktadır. Bu kavramlaştırmanın öncüsü Schoech’dir. Schoech insani hizmetleri, birey, aile, grup ve toplulukların yaşadıkları travmalar, aile içi şiddet, boşanma, çocuk istismarı, işsizlik, suça yönelme gibi sorunlara yönelik sunulan hizmetler olarak tanımlamaktadır.
Genelde insani hizmetlerde özelde ise sosyal hizmette bilişim teknolojilerinin kullanımını dört düzeyde incelemek olanaklıdır.
- Sosyal Politika ve Toplum Düzeyi
- Kurum Yönetimi Düzeyi
- Doğrudan Hizmet Sunumu Düzeyi
- Hizmet Alanlar Düzeyi
Sosyal Hizmet Kuruluşlarında Bilişim Teknolojilerinin Kullanımı
Türkiye'de, sosyal hizmet kuruluşlarında kullanılmak üzere geliştirilen ilk bilişim teknolojisi 2001 yılından itibaren Başbakanlık Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu (SHÇEK) bünyesindeki kuruluşlarda hizmet vermeye başlayan Yönetim Bilgi Sistemi’dir.
İl ve ilçelerde yapılandırılmış sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakıflarında 2008 yılında hizmete giren Sosyal Yardım Bilgi Sistemi (SOYBİS) ve 2011 yılında hizmete başlayan ve TÜBİTAK tarafından geliştirilen Bütünleşik Sosyal Yardım Bilgi Sistemi (BÜTÜNLEŞİK) kullanılmaktadır.
2009 yılında sosyal hizmet kuruluşlarının çalışma süreçlerine yönelik Toplam Kalite Yönetimi Uygulamaları Projesi hayata geçirilmiştir. Bu proje ile meslek elemanlarının toplam kalite yönetimi standartlarına göre hazırlanmış form ve dokümanlara ulaşmaları kolaylaşmıştır.
2012 yılında “Elektronik İmza Kanunu” kapsamında Elektronik Belge Yönetimi Sistemi (EBYS) ile evrak işlemleri tek bir merkezde toplanmıştır. Evrak akışını hızlandırıp oluşan yığılmaların önüne geçmek amaçlanmıştır.
Zaman içerisinde, sosyal hizmet kuruluşlarında gereksinim duyulan bilgilerin yönetilmesi amacıyla bütünleşik bilişim sistemlerine yeni modüller eklenmesi ya da yeni yazılımlar geliştirilmesi ihtiyacı doğmuştur.
Bilişim Teknolojileri Kullanımının Olumsuz Etkileri
Bilişim teknolojilerinin sosyal hizmet uygulamalarında yaygınlaşması, olumlu sonuçlar kadar olumsuz sonuçları da beraberinde getirmiştir. Bunların başında uzmanlar için, karar verme sürecindeki inisiyatif kullanımının azalması ve mesleki çalışmaların, prosedürlerin güdümünde sürdürülmeye başlanmasıdır.
Ayrıca bilişim teknolojileri sunduğu sayısız imkânların yanında çeşitli sorunları, etik çatışmaları da beraberinde getirmektedir. Bilgi güvenliğinin ve gizliliğin sağlanamaması, verilerin yitirilmesi, elektronik ortamın barındırdığı teknik ve altyapısal problemler sosyal hizmet alanında bilişim teknolojilerine bağlı karşılaşılan yaygın sorunlardan birkaçıdır.