Sonlandırma ve İzleme

Sonlandırma, sosyal hizmet uzmanları ile müracaatçılar arasındaki çalışma ilişkisinin sonudur; planlanmış, beklenmedik, başarılı veya başarısız olabilir. Sosyal hizmet uzmanları planlı değişim sürecinin bu aşaması için mutlaka hazırlık yapmalıdır. Sonlandırma, amaçların ve hedeflerin başarılmış olması temeline dayanmalıdır. Sonlandırma, sosyal hizmette ve diğer yardım mesleklerinde kullanılan sorun çözme sürecinin kritik bir aşaması olarak kabul edilmektedir. Sonlandırma uygun bir şekilde gerçekleştirildiği zaman, müracaatçının amaçlarının gerçekleştirilmesinin ötesine geçilebilir, müdahale aşamasında gerçekleştirilen değişikliklerin sürdürülmesine yardımcı olunur.

Sonlandırmada zamanlama önemlidir. Sosyal hizmet uzmanları, uygun ve zamanında sonlandırma için belirli becerilere ve tekniklere sahip olmalıdır. Planlı, zaman sınırlı hizmetlerde sonlanma, planın gerçekleşmesi ve zamanın dolması durumunda gerçekleşir.

Sonlanma sayısız nedenden gerçekleşebilir. Bazı sonlanmalar önceden tahmin edilebilir, bazıları da tahmin edilemez. Sosyal hizmet uzmanlarının mümkün olduğu ölçüde sonlandırmayı planlaması ve sonlanma sürecine müracaatçıyı dâhil etmesi gereklidir.

Havale, müracaatçının sorunlarının çözümüne yardımcı olabilmek amacıyla yapılan bir işlemdir. Bu nedenle uygun ve işlevsel bir yönlendirme yapabilmek önemlidir. Kişinin önemli görmediği bir sorun için havale yapılmamalıdır. Kişinin düşüncelerine ve önceliklerine saygılı olunmalı ve havale yeni bir yardım sürecinin ilk basamağı olarak görülmelidir.

En etkili sonlanma biçimi çözülme ve dengenin sağlanması sürecini takip eden sonlanmadır. Sosyal hizmet uzmanları sonlanma zamanına ilişkin bilgi vermelidir. Bu aşamada müracaatçıların sonlanma konusundaki duygularını paylaşmasına olanak sağlanmalıdır, benzer şekilde uzmanın da duygularını açıklaması gereklidir.

Müracaatçılarla bağlantının tam olarak kesilmesi zamanının gelip gelmediğini belirlemek ya da yeni hizmetlere gereksinim olup olmadığını belirleyebilmek amacıyla izleme çalışması gereklidir. İzleme müdahale sürecinde önemli bir basamaktır. İzleme müracaatçıların gelişmeyi sürdürüp sürdürmediğini ve işlevsel olup olmadığını belirleme ile ilgilidir. Genel olarak belirtmek gerekirse izleme, müracaatçının gelişimin düzeyini korumak amacıyla yapılır. İzleme süreci müracaatçının sosyal işlevselliğini kazanması ile sona erer.

İzlemenin temel amacı, müracaatçıların müdahale sürecindeki kazanımlarını koruyup korumadığını belirlemektir. İzlemenin bir diğer amacı, müdahale oturumlarının etkisini pekiştirmektir. Pekiştirmenin amacı, müracaatçıların sahip olduğu becerileri, en azından, sosyal hizmet müdahalesi sonlandığı zamanki düzeye getirmek ya da yeni beceriler kazandırmaktır.

İzleme görüşmesinin içeriği; oturumda belirlenen amaçlara, kurumun yapısına, belirli bilgilerin toplanma zorunluluğuna ve müracaatçı ile sosyal hizmet uzmanının kendine özgü gereksinimlerine göre değişebilir. İzleme bilgisini toplama, hizmet sunumunun daha önceki aşamalarında olduğu gibi bilimsel veriye dayanır. Bu veri niteliksel olabileceği gibi niceliksel de olabilir. Yarı yapılandırılmış görüşme, gerekli bilgiyi toplamada etkili bir yoldur. Müdahale sürecinde kullanılan araçlar izleme görüşmesinde uygulandığı zaman karşılaştırma yapmak da mümkün olur. Bazı durumlarda sosyal hizmet uzmanları verileri zorunlu bir rapor hazırlamak için de toplayabilirler. Herhangi bir zorunlu raporda olduğu gibi, sosyal hizmet uzmanları müracaatçıya neden görüşme yapıldığını ve rapor için neyin temel olduğunu açıklamalıdırlar.