Müdahale Örneği: Müdahale Süreci, Son Değerlendirme ve Sonlandırma

Sosyal hizmet disiplin ve mesleği, hem doğrudan yardım etme mesleğidir hem de dolaylı olarak sosyal ve ekonomik kalkınmayı sağlamak için yasa ve politilara etki eden bir meslektir. Sosyal hizmetin temel amaçları insanların sorun çözme, baş etme ve gelişim kapasitelerini artırmak; insanlara kaynak, hizmet ve olanak sağlayan sistemlerle müracaatçıları bağlantılandırmak; sistemlerin etkili ve insancıl olmalarını sağlamak, sosyal politikaların gelişmesi ve ilerlemesi için katkı sağlamak, risk altındaki grupları güçlendirmek, sosyal ve ekonomik adeleti geliştirmek ve profesyonel bilgi ve becerileri geliştirmektir.

Müdahale, müracaatçı ve uzmanın beraber karar verdikleri hedeflerle başlar. Sosyal hizmette müdahale sosyal hizmet değer, ilke ve tekniklerine göre somut hizmetlerden yararlanması için insanlara yardım etme; birey, aile ve gruplara danışmanlık verme, sağlık ve sosyal hizmetlerin gelişmesi için gruplara ve topluluklara yardım etme ve yasa yapma süreçlerine katılımı destekleyen profesyonel uygulamaları kapsamaktadır.

Bireylerle sosyal hizmet uygulamasında nihai hedef, müracaatçının işlevsel duruma gelmesidir.

Sosyal kişisel çalışma ilişkisinde yer alan ve bir klasik haline gelmiş yedi ilke de uygulamada sosyal hizmet uzmanının rolünü ve sosyal hizmet uzmanı‐ müracaatçı etkileşiminde veya eylem sisteminde sosyal hizmet uzmanının sorumluluklarını tanımlamanın yollarından birisidir. Bu ilkeler; bireyselleştirme, duyguların amaçlı olarak ifade edilmesi, duyguların kontrol edilmesi, kendi kaderini tayin hakkı, kabul etme, yargılayıcı olmayan yaklaşım ve gizliliktir.

Sosyal hizmet uygulaması insan haklarına duyarlı, insanın onuru ve değerine saygılı, kabul edici ve sosyal eşitliğe odaklanan kavramlar üzerine kurulmuştur ve müdahale süreci bu temelde yerine getirilmelidir.

Bireylerle sosyal hizmetin temel ilkelerine uygun olarak oluşturulması gereken mesleki ilişkinin de bazı özellikleri vardır. Bireylerle sosyal hizmet kapsamında müracaatçı ve sosyal hizmet uzmanı arasında kurulan yardım edici ilişkiye mesleki ilişki denir. Mesleki ilişki, süre açısından sınırlı bir ilişkidir.

Sosyal hizmet sürecinin devam eden bir parçası olarak son değerlendirme, sosyal hizmet müdahalesinin amaca ulaşıp ulaşmadığını ortaya çıkarmanın bir aracıdır. Son değerlendirme, amaçlara ve hedeflere ulaşmak için kullanılan araçları gözden geçirmeyi içerir.

Son değerlendirme, sosyal hizmet uygulaması sonucunda beklenenlerin gerçekleşip gerçekleşmediğinin ortaya çıkarıldığı bir aşamadır.

Sonlandırma aşaması, mesleki ilişkinin sonlandırıldığı aşamadır.

Örnek vaka uygulamasında planlı değişim süreci H.B. ile tanışma aşamasının gerçekleştirilmesiyle başlamıştır. Toplamda yedi görüşmenin yapıldığı süreçte etik ilke ve sorumluluklar çerçevesinde hareket edilmiş, etkili iletişim becerileri kullanılmıştır. Toplum merkezinin verdiği hizmetler ve H.B. nin beklentileri konuşulmuş; bu doğrultuda SHU, kurumun ve kendisinin yardım edip edemeyeceği konusuna karar vermiştir. Bu doğrultuda SHU, H.B. ye hizmeti önererek H.B. yi yardım ilişkisine yönlendirmiş, gerekli kayıtları yapmış, formları ve gerekli çeşitli evrakları doldurtmuştur.

Planlı değişim sürecinde H.B. nin değerlendirilmesinde SHU’ ya değerlendirmeye ilişkin çeşitli sorular rehberlik etmiştir. SHU, H.B. yi içinde bulunduğu durum ve çevre içinde anlamaya çalışmış, sorunların başlangıç noktasını ortaya koyarak iki uçlu değerlendirme yapmıştır.

Süreçte sorun ve gereksinim tanımları yapılarak değerlendirme yapılmış, H.B. nin güçlü yönleri belirlenmiştir. H.B. nin sorunları H.B. ye özgü olarak değerlendirilerek bireyselleştirme yapılmıştır.

H.B. rol performansında güçlük, ruhsal ve davranışsal problemleri ve kaynak yetersizliği yaşamaktadır. Görüşme sürecinde H.B. nin anlattıkları, kullanılan formlar, sözel olmayan davranışlar, ev ziyareti ve komşusu A.Ç. den alınan bilgiler, SHU’ nun H.B. ile etkileşiminden doğan sezgisi SHU’ nun değerlendirme konusundaki bilgi kaynaklarıdır.

Planlı değişim sürecinde mikro, mezzo, makro düzeyde ve farklılık boyutu ile problem, gereksinim, güçlü yön tanımları yapılarak H.B. değerlendirilmiş; uygulamaya yönelik planlama yapılmıştır. H.B. ile izlenecek yollar ortaya koyulmuş, görev dağılımı yapılarak çalışılmıştır. H.B. merkezli bir bakış açısı ile süreç odaklı bir planlama yapılmıştır. Problemler önceliklerine göre sıralanmış, gereksinimler şeklinde ifade edilmiştir. Müdahale düzeyleri değerlendirilmiştir.

Amaçlar ortaya koyulmuş, amaçlara ulaşmak için hedefler belirlenmiştir. Çalışma süreci ile ilgili yeri, zamanı, dili, kuralları ve sorumlulukları, ücreti ortaya koyan bir sözleşme yapılmıştır. Eylem planının ortaya koyulmasında toplum merkezinin, SHU’ nun H.B. nin, sorunun, toplumun özellikleri, farklılıklar, sistemlerdeki güçlük ve sınırlılıklar dikkate alınmıştır.

Planlı değişim sürecinde son değerlendirme amaca ulaşma düzeyini ortaya koymak için yapılmış, amaçlar ve hedeflere ulaşmak için kullanılan araçlar gözden geçirilmiştir.

Bu vaka örneğinde biçimsel değerlendirme yapılmış, hizmet verme sürecinde odaklanılmıştır. Her görüşme sonunda değerlendirme yapılmış, bir sonraki görüşme konusu H.B. ile belirlenmiştir.

H.B. ile yapılan çalışmada tek birimlik desen ( AB deseni ) kullanılmıştır. Müdahale öncesinde H.B. den bir form doldurması istenmiş, müdahale tamamlandıktan sonra aynı formu tekrar doldurması istenmiştir. Böylece eşleştirme yapılarak duygu ve davranış sorunlarına yönelik değişim ölçülmüştür.

Planlı değişim sürecinin sonlanma aşamasına yönelik iki görüşme öncesinden H.B. ye sonlanma hatırlatılmıştır. Sonlandırmaya ilişkin bağlantıyı kesme, değişimin sağlamlaştırılması ve değerlendirilme konuları ele alınmış; zaman sınırı nedeniyle mesleki ilişki planlama çerçevesinde sonlandırılmıştır.