Bebeklik Dönemi Fiziksel Büyüme ve Gelişme

Bebeklik Döneminde Fiziksel Gelişim

Anne karnındaki gelişimden sonra, fiziksel olarak en hızlı gelişim dönemi bebeğin ilk bir yılında olur. Fiziksel gelişim, boy uzaması, kilo artması, dişlerin çıkması ve değişmesi, kemik, kas, beyin, duyu organları ve tüm sistemlerin (siniri, solunum, sindirim, dolaşım, boşaltım, üriner sistem) gelişimidir.

Büyümenin Değerlendirilmesi ve İzlem

Miadında doğmuş, sağlıklı yenidoğan ve bebeklerin fiziksel büyümeleri değerlendirilirken ağırlık, uzunluk, baş çevresi gibi ölçütler kullanılmalıdır. Prematüre bir bebeğin büyümesini ve gelişimini değerlendirirken, beklenen sonuçları belirlemek için bebeğin düzeltilmiş yaşı kullanılmalıdır. Bebeklerin fiziksel büyümesini değerlendirmek için cinsiyete uygun persentil eğrisi seçilerek işaretlenir ve yorumlanır.

Vücut Ağırlığı

Zamanında doğan bebeklerde doğum ağırlığı ülkemizde ortalama 3 -3.5 kg (2.5 -4 kg) dır. Erkek bebekler kızlara göre daha ağır doğarlar. Bebek İlk 6 ayda günde 20 -30 gr (veya haftada 150 -200 gr) ağırlık kazanır. İkinci altı ayda ise günde 15 -20 gr (haftada 100 -150 gr) alır.

Boy Uzunluğu

Boy uzunluğu da büyümenin değerlendirilmesinde kullanılan en önemli göstergelerden biridir. Doğumda boy uzunluğu ortalama 50 cm (45 -55cm) dir. Bebek altı ayına ulaşıncaya kadar her ay yaklaşık 2.5 cm uzar. İkinci altı ayda boy uzaması yavaşlar ve bebek ayda 1,25 cm uzar.

Baş Çevresi

Doğumda bir bebeğin baş çevresi ortalama 33 -35 cm arasındadır. Bebeklik döneminde baş çevresi hızla büyür. Çünkü bebeğin beyni de hızla büyür. Yaşamın ilk altı ayında baş çevresi ayda 1,3 cm artar iken altı aydan 12. aya kadar ayda 0,6 cm artar.

Vücut Bölümlerinin Birbirine Oranı

Vücudun baş, kol, göğüs, karın, bacak ve ayaklar gibi kısımlarının birbirine göre büyüklüğü beden oranını verir. Yaşamın ilk yıllarında baş toplam beden uzunluğunun 1/4’ü kadardır. Erişkinlikte bu oran 1/8 olacaktır. Yenidoğan bebeklerde vücudun 1/3’lük kısmını bacaklar oluştururken, yetişkinlikte 1/2’dir.

Gelişmenin Değerlendirilmesi ve İzlem

Kemikler ve Dişlerin Gelişimi

Kemik gelişimi baş, gövde ve ayaklar şeklinde yukarıdan aşağıya doğru olur. Doğum sonrası kemik gelişiminin en iyi göstergelerinden biri boy uzamasıdır. Yeni doğan bebeğin kemikleri yumuşaktır ve daha fazla kıkırdak dokusu içerir. Yeni doğan bebeğin kafatası kemikleri arasında altı tane boşluk vardır.Bu boşluklara bıngıldak (fontanel) denir. Bunlardan küçük olanlar yaşamın ilk günlerinde ve aylarında kapanırken başın üstünde yer alan en büyük bıngıldak on iki -on sekiz ayları arasında kapanır. Bebek büyüdükçe bıngıldağın küçülmesi beklenir. Bu küçülme çok erken olursa (3 aydan önce) veya 1.5 yaşından sonra hâlâ açıklık varsa doktora başvurulmalıdır. Kemik gelişiminin önemli göstergelerinden biri de diş gelişimidir. İlk dişler 6 -8 ayda çıkmaya başlar. Bebek bir yaşına ulaştığında ağzında 6 -8 dişi vardır.

Sistemlerin Gelişimi

Sinir Sistemi Gelişimi

Sinir sistemi merkezî ve periferik sinir sistemi olarak ikiye ayrılır. Sinir sistemi bebeklik döneminde olgunlaşmaya devam eder ve baş çevresindeki artış beyin büyümesinin göstergesidir. Yenidoğan bir bebeğin beyin ağırlığı 300 -350 gr arasındadır. 12 aylıkken beyin, doğumdaki ağırlığının 2½ katına ulaşır. Miyelin kılıflar yenidoğan döneminde henüz oluşmamıştır. Yenidoğan döneminde bebekler reflekslerle hareket ederler. Refleks hareketlerin yenidoğan döneminde görülmemesi ya da kaybolması gereken zamanda hâlâ mevcut olması patolojiktir.

Dolaşım Sistemi Gelişimi

Bebeğin doğumu ve ilk nefes alışı ile dolaşım sisteminde köklü değişiklikler meydana gelir. Kalp, yaşamın ilk yılında iki katı büyüklüğüne çıkar. Kardiyovasküler sistem olgunlaştıkça, ortalama nabız hızı yenidoğanda 140'dan 120'ye, 1 yaşında yaklaşık 100'e düşer. Kan basıncı da bebek büyüdükçe artar.

Solunum Sistemi Gelişimi

İlk soluk doğumdan çok kısa bir süre (15 -20 saniye) sonra başlar. Solunum hızı, yenidoğanda ortalama dakikada 30 ila 60 iken, 12 aylık olduğunda yaklaşık dakikada 20 -30’a düşer. Yetişkinlerle karşılaştırıldığında bebeklerin; solunum yolları göre daha dardır, dil daha büyüktür, akciğerlerindeki hava kesecikleri daha az ve küçüktür, solunum kasları tam olarak gelişmemiştir, solunumu daha çok karın kaslarını kullanarak yapar.

Hematolojik Sistem Gelişimi

Doğumda, fetal (anne karnında üretilen) hemoglobin (kanda oksijeni dokulara taşıyan kısım) büyük miktarlarda mevcuttur. Doğumdan sonra fetal hemoglobin üretimi neredeyse durur ve yetişkin hemoglobin ilk 6 ay boyunca sürekli artan miktarlarda üretilir.

Sindirim Sistemi Gelişimi

Yenidoğanın sindirim sistemi tam olarak gelişmemiştir. Mide kapasitesi doğumda nispeten küçüktür ve yaklaşık 30 -60 cc (yarım çay bardağı) kadardır. Günde 7 -8 kez beslenen yenidoğan için sindirimi en uygun besin anne sütüdür. Bebek büyüdükçe mide kapasitesi de büyür. Karaciğer de doğumda olgunlaşmamıştır. İnce bağırsaklar erişkinlere göre orantısal olarak daha uzun, kalın bağırsaklar daha kısadır. yenidoğanın ilk dışkısı (mekonyum), rahimde yutulan amniyotik sıvının sindiriminin sonucudur. Koyu yeşilden siyaha dönen bir rengi vardır. Yaşamın ilk birkaç gününde dışkıları sarımsı bir renk alır.

Boşaltım Sistemi Gelişimi

Böbreklerden kan akışı bebeklerde yetişkine kıyasla daha yavaştır. Böbrek idrarı daha az konsantre edebilir. Bir bebeğin vücudunun yaklaşık %75’i sudur. Yenidoğanda mesane kapasitesi yaklaşık 30 mL'dir; 1 yaşında yaklaşık 270 mL'lik normal yetişkin kapasitesine yükselir. Böbrek genellikle iki yaşında fonksiyonel olgunluğa ulaşır.

Bağışıklık Sistemi Gelişimi

Yenidoğan bebeğin kanında bebeği hastalık yapan mikroorganizmalara karşı koruyan, plasenta aracılığı ile anneden bebeğe geçmiş olan antikorlar bulunur. Bebek bu antikorlar sayesinde ilk iki üç ay bazı bulaşıcı hastalıklardan korunur.

İç Salgı Bezleri ve Hormonlar

Kişinin hareket ve beden gelişiminin yanında diğer gelişim alanları üzerine de etkisi olan faktörlerden biri de iç salgı bezleridir. İnsan bedeninde farklı bölgelerde yer alan alt tane iç salgı bezi vardır; hipofiz bezi, tiroit bezi, paratroid bezi, böbreküstü bezleri, cinsiyet bezleri ve pankreas.

Deri

Rahimde bebek, verniks caseosa (peynirimsi yumuşak madde) ile kaplıdır. Doğumdan sonra üretimi duru. Yenidoğan dönminde ellerin ayaklığın maviliği normaldir.