Banka Muhasebesi Hakkında Genel Bilgiler

Banka Muhasebesi; bankaların müşterilerden mevduatlarını toplamada, kredi vermede, her türlü bankacılık hizmetlerini sunmada ve bu ana faaliyetler dışında kalan diğer tüm faaliyetlerinden kaynaklı oluşan ve para ile ölçülebilen tüm işlemlere ilişkin kaydetme, sınıflama ve analiz etme faaliyetlerini içeren ihtisas muhasebesi türüdür.

Banka işlemlerinde esas faaliyetler para ve parayı temsil etmesi sebebiyle üretim, ticaret, hizmet vb. işletmelerin muhasebe işlemeleri ile karşılaştırıldığında daha açık ve kolay anlaşılmaktadır. Fakat banka muhasebesi işlemleri daha kapsamlı ve detaylıdır. Banka muhasebesinde diğer ihtisas muhasebelerine göre daha fazla ve değişik kayıtlar yapılmakta, nazım hesaplar oldukça fazla kullanılmakta ve muhasebe kayıtları işlem esnasında yapılmaktadır.

Bilgisayar işlemleri ve kullanımının yaygınlaşması ile birlikte bankalardaki muhasebe birimlerinde yapılan işlemlerin sayısı da oldukça azalmıştır. Eskiden elle yapılan işler artık bilgisayar ortamında paket programlar yardımıyla kolaylıkla çözümlenmektedir. Bilgisayarın bankalarda muhasebe iş akış sürecinin önemli bir aktörü olması sebebiyle bu süreçte eskiden var olan ancak şu anda kullanılmayan çeşitli kayıt elemanları vardır.

Bilgi teknolojilerinden önce ve hâlihazırda kullanılmaya devam eden kayıt elemanları; yevmiye defteri, defteri kebir, envanter defteri, damga vergisi defteri, günlük kasa defteri, ortaklar pay defteri, karar defteri, banka ve sigorta muameleleri vergisi defteri, menkuller ve gayrimenkuller amortisman defteri, fişler.

Bankacılık Kanunun yanı sıra, BDDK’de bankalarda uygulanacak muhasebe sistemine yönelik, “ Muhasebe Uygulama Yönetmeliği ” yayımlamıştır. Bu yönetmelikte, temel muhasebe ilkeleri, finansal tablolara ilişkin temel ilkeler ve standart finansal tablolar ve raporlar belirlenmiştir. Temel muhasebe ilkeleri, finansal tablolara ilişkin temel ilkeler ve standart finansal tablolar ve raporlar hakkında bilgi vermektedir. Muhasebenin temel kavramlarının tüm muhasebe işlemlerinde ve finansal tabloların hazırlanmasında kullanılmasını sağlamak için muhasebe ilkeleri oluşturulmuştur. Bir işleme ait birden çok ilke bulunduğunda, bu ilkeler içerisinden uygun olan seçilerek tutarlı bir şekilde kullanılır.

BDDK’nin yayınladığı yönetmelikte banka muhasebesinin temel ilkeleri aşağıdaki ilkelerden oluşmaktadır: Süreklilik, dönemsellik ilkesi ve tahakkuk esası, tutarlılık, sosyal sorumluluk, kişilik, parayla ölçme, maliyet esası, tarafsız ve güvenilir belge, ihtiyatlılık, özün önceliği.

Bankalar tarafından hazırlanan finansal tabloların; temel ilkeler, muhasebe ilkeleri ve değerlemede yöntemlerinden kaynaklı hatalar sebebiyle gerçeği yansıtmadığı tespit edildiğinde, ilgili finansal tablolar ve bu tabloları baz alarak hazırlanan raporların banka tarafından ivedi olarak yeniden düzenlenmesi ve raporlanması gerekmektedir. Eğer bu raporlar kamuya açıklanmış ise bu durumda düzeltme kayıtlarının da içerecek şekilde yeniden yayımlanması zorunludur.

Finansal tablolara ilişkin temel ilkeler şu şekilde sıralanmaktadır: Anlaşılabilirlik, ihtiyaca uygunluk ve önemlilik, güvenilirlik, karşılaştırılabilirlik.

Bankalar, ilgili dönem sonuna ait konsolide ve konsolide olmayan finansal tabloları ve denetçiler tarafından hazırlanan raporları izleyen yılda 30 Nisan tarihine kadar ilgili kuruma ve kuruluş birliklerine bildirme zorundadır. Bu raporların hem elektronik ortamda hem de matbu şekilde sunulması gerekmektedir. Ayrıca bu tablolar Ticaret Sicili Gazetesi'nde de ilan edilir.

Bankalar bir faaliyet dönemine ilişkin işlemlerini gerçekleştirirken kanunların, yönetmeliklerin belirlemiş olduğu ölçülere uymak zorundadır. Gerek işlemlerin kaydedildiği defterlerde gerekse faaliyet dönemi sonunda hazırlanacak Finansal tablolarda uygunsuz hiç bir kayıt ve açıklama olmamalıdır.