Nitel Araştırma Süreci

Bilimsel araştırma, sistematik olarak verileri toplama ve analiz etme sürecidir. Bu doğrultuda bilimsel araştırmanın amaç, araştırma soruları, kavramsal çerçeve, yöntem ve geçerlilik olmak üzere beş temel bileşeni vardır.

Nicel araştırmalarda belli bir kuramdan yola çıkarak bu kuramın ne ölçüde işlediği test edilirken nitel araştırmalarda belli bir durumdan ya da problemden yola çıkarak kuramların oluşturulmasına giden bir akış söz konusudur.

Nitel araştırma süreci genel olarak problemin belirlenmesi, alanyazın tarama yapılması, amaç ve araştırma sorularının belirlenmesi, araştırma deseninin belirlenmesi, örneklem seçiminin yapılması, veri toplama araçlarının belirlenmesi, verilerin analiz edilmesi, bulguların yazılması, tartışma ve sonucun yazılması aşamalarından oluşmaktadır.

Problemin belirlenmesi: Araştırmalar bir eksikliğin giderilmesi, ihtiyacın karşılanması, daha etkili ve verimli alternatifler üretilmesi gibi bir probleme çözüm arayışıyla başlar. Bu nedenle nitel araştırma süreci de problemin belirlenmesi ile başlamaktadır.

Alanyazın tarama: Bilimsel olarak üretilen ve yayınlanan bilgilerin arasından araştırma konusuna yönelik olanların ve araştırma amacı için gerekli olanların seçilerek incelenmesine alanyazın taraması denilmektedir.

Amaç ve araştırma soruları: Araştırmanın çıktılarının ya da araştırmadan beklentilerin kapsayıcı biçimde ifade edilmesidir. Nitel araştırmaların genellikle bir kişi, grup veya topluluğun bir olay, olgu ya da yaşantısının anlaşılması, incelenmesi, ortaya çıkarılması şeklinde bir amacı olur. Nitel araştırmalarda hipotezler yerine araştırma soruları belirlenir ve sonraki aşamalarda bu sorular cevaplanmaya çalışılır.

Araştırma deseni: Araştırma deseni bir araştırmada çalışma grubunun belirlenmesi, veri toplanması ve analizi işlemlerini içeren bir yol haritası olarak görülebilir. Nitel araştırmalarda nitel araştırmanın özelliklerine uygun olarak farklı araştırma desenleri kullanılmaktadır. Bunlardan bazıları; durum, olgu bilim, kültür analizi, anlatı ve kuram oluşturma desenleridir.

Örneklem seçimi: Nitel araştırmalarda örneklem yerine genelde çalışma grubu ifadesi kullanılmaktadır. Bu araştırmalarda temel olan genellenebilir bilgiden ziyade araştırmanın amacına uygun olan derinlemesine ve geçerli bilgi elde etmektir. Bu nedenle örneklem seçiminde amaçsal örnekleme yönteminden faydalanılmaktadır.

Veri toplama araçları: Nitel araştırmalarda derinlemesine bir inceleme söz konusu olduğu için yapılandırılmamış ya da yarı yapılandırmış araçlar kullanılır. En sık kullanılan veri toplama teknikleri görüşme, gözlem ve doküman incelemedir. Bu veri toplama teknikleri derinlemesine veri toplamaya olanak sağlamaktadır fakat araştırmacı için oldukça zahmetlidir.

Verilerin analizi: Nitel veri analizi nitel araştırmanın diğer adımlarında olduğu gibi esnek bir süreçtir. Veri toplama araçları ile de bağlantılı olarak nitel verilerin analizinde genellikle içerik analizi yöntemi kullanılır. Elde edilen veriler düzenlenerek analize hazır hâle getirilir, kodlanır ve kodlar düzenlenerek nihai bulgular elde edilir.

Bulguların yazılması: Nitel araştırmalarda bulgular mümkün olduğunca mevcut durumu yansıtabilecek ölçüde detaylı bir şekilde sunulmalıdır. Elde edilen verilerde karşıt görüş, çelişkili durumlar veya çatışmalar olması hâlinde bu verilerin değişime uğratmaksızın ortaya konulması gerekmektedir.

Tartışma ve sonuç: Tartışma ve sonuç bölümü elde edilen bulguların ne anlama geldiğinin ortaya konulduğu nihai bölümdür. Bu bölümde araştırmacı mevcut kuramsal çerçeve ve literatür kapsamında sonuçları tartışır ve kendi ifadelerini de katarak yorumlamalarda bulunur. Araştırma ve uygulama önerilerine de yer verilmelidir.