Bilim Anlayışları ve Nitel Araştırma Yaklaşımı

Bilimin en önemli amacı doğal dünyada bulunan olay ve olgular arası ilişkileri anlamak ve açıklamaktır. Tarih boyunca insanların olay ve olgulara yaklaşım biçimleri değişkenlik göstermiştir. Son birkaç yüz yılda ise olay ve olgulara bakış açılarımız ya pozitivist bir yaklaşımla ya da yorumlamacı bir yaklaşımla beslenmiştir. Pozitivist yaklaşım olay ve olgular arası ilişkileri basit olarak neden-sonuç ilişkisine indirgeyerek ele alırken, yorumlamacı yaklaşım ilişkilerin karmaşıklığını göz önüne alarak daha bütüncül ve esnek bir bakış açısı geliştirmiştir.

Olay ve olgulara farklı yaklaşımlar, farklı yöntemlerin ortaya çıkmasına yol açmıştır. Pozitivist bilim anlayışına göre bilimsel bilgi tamamen nesnel bir şekilde üretildiği için değişmez ve kesindir. Pozitivist bilim anlayışına göre bilimsel bilgi tamamen nesnel bir şekilde üretildiği için değişmez ve kesindir. Postpozitivist bilim anlayışına göre ise bilimsel bilginin üretilmesinde teorileri, geçmiş yaşantısı, çevresi ve daha birçok farklı özelliği olan bilim insanları rol almaktadır. Bu nedenle bilimsel bilgiler doğrudan gerçeğe karşılık gelemez. Pozitivist bilim anlayışı nicel araştırma yöntemini beslerken, yorumlamacı bilim anlayışı nitel araştırma yöntemini beslemektedir.

Nitel araştırma yöntemi sosyal olguları açıklamak ve anlamak üzere nicel araştırma yöntemine alternatif olarak ortaya çıkmış yöntemlerden biridir.

Nitel araştırmanın kuramsal altyapısını sosyal olayları inceleyen sosyoloji, sosyal psikoloji ve antropoloji ve bilginin doğasını inceleyen felsefe oluşturmaktadır.

Nitel araştırmanın iyi anlaşılabilmesi için onu niteleyen; doğal ortam katılımcı araştırmacı, bütüncül yaklaşım, esnek araştırma süreci ve alternatif veri kavramlarının iyi anlaşılması gerekmektedir.

Ayrıca nicel ve nitel araştırma yaklaşımlarının gerçeğe, bilimsel yönteme, nesnelliğe bakış açılarının, amaçlarının ve problem çözme süreçlerinin karşılaştırılması da nitel araştırma yönteminin daha iyi anlaşılmasına katkıda bulunacaktır.

Nitel araştırma sosyal olguların kendi doğasına uygun olarak derinlemesine ele alındığı bir yaklaşımdır. Bu yaklaşıma göre İnsan davranışlarının laboratuvar şartlarında neden-sonuç ilişkisine indirgenerek incelenme uygun değildir.

Nicel yaklaşıma göre tek gerçek, nitel yaklaşıma göre ise çoklu bakış açıları vardır. Nicel yaklaşıma göre tek bir bilimsel yöntem vardır. Nitel araştırmada problem durumuna göre çözüm yöntemi de değişkenlik gösterebilir. Nicel araştırmanın amacı genelleme yapmak iken nitel araştırmada çalışmaya konu olan olayın kendi doğal çevresinde incelenerek bütün yönleri ile ortaya konması daha önemlidir.

Nicel araştırma hipotez ile başlarken, nitel araştırma, araştırma problemi veya soruları ile başlar.

Nitel araştırmayı diğer araştırma yaklaşımlarından ayıran niteliklerinden biri ise esnek bir araştırma sürecine sahip olmasıdır. Bu nitelik de sosyal olayların önceden tam olarak kestirilememesi ile ilişkilidir.

Nitel araştırma; sosyal çevre, süreç ve algılar bir arada bütüncül bir yaklaşımla ele alınarak irdelenir. Bütüncül yaklaşım kavramı da sosyal olay ve olguların parçalarına ayrılarak veya olayı meydana getiren bileşenlerin birbirinden soyutlanarak ele alınamayacağı gerçeğini işaret etmektedir.