Araştırma Bileşenleri

Bu ünitenin amacı bilimsel araştırma sürecinde yer alan temel kavramları ve birbirleriyle olan ilişkilerini tanıtmaktır.

Bilimsel araştırmalarda bilimsel bilgi elde etmek amacıyla sistematik bir süreç izlenir. Birbirleriyle ilişkili biçimde ilerleyen tasarım, veri toplama, analiz gibi adımların nasıl yürütüleceği araştırmanın yapısına göre değişir.

Problem-Araştırma Konusu

Araştırma bir bilgi üretme sürecidir. Sürecin sonunda yeni bir araç, yöntem, kavram veya teoriye yönelik bilgi oluşur. Bu yeniliği ortaya çıkaran bu süreç, bir eksikliğin giderilmesi, ihtiyacın karşılanması, daha etkili ve verimli alternatifler üretilmesi gibi bir probleme çözüm arayışıyla başlar. Elbette bu zaman zaman bilimsel bir problemin çözümüne yönelik olabileceği gibi gündelik bir problemin çözümüne yönelik de olabilir. Araştırma, keşfetmenin yanı sıra bir durumu anlamak, açıklamak veya mevcut bilgiler ışığında test etmek için yapılabilir.

Araştırma problemi tanımlanırken önce genel bir problem çerçevesi çizilir ve ardından ilgi belli bir noktaya yoğunlaştırılır. Sonra bu nokta üzerinde daha somut, yönetilebilir ve verilerle çözülebilir bir problemin tanımlanması yoluna gidilir. Bu işlem yapılırken mevcut literatürden yararlanıldığı gibi, araştırmacının deneyimi ve alandaki diğer araştırmacıların görüşlerinden de yararlanılabilir. Problemin somutlaşmaya başlaması, önceki çalışmaların sonuçlarıyla ilişkili bir şekilde bir eksikliğin, bilinmezliğin veya çelişkinin ortaya konulması ile sağlanır.

Araştırmanın Önemi

Araştırmanın önemi, araştırmadan elde edilecek sonuçların araştırma ve uygulamaya potansiyel katkısı anlamına gelmektedir. Bu katkı bir yönüyle çalışmalardaki ve uygulamalardaki eksikliklerin ve yapılan çalışmanın öncekilerden farkının belirtilmesiyle ortaya konulabilir.

Kuramsal Çerçeve

Kuram, temel olarak olguları açıklar. Bunun için birtakım kavramlar ve olgular arası ilişkiler tanımlanır. Kuramlar sonuçta düşünce ve kavramlardan oluşan bir sistem kurar. Kuramlar test edilebilir ve yanlışlanabilirdir, ancak uygulama ve araştırmalara rehberlik eder. Kuram ya da kuramların araştırmayla ilişkilendirilmesine, araştırmalarda kuramsal çerçevenin belirlenmesi adı verilir.

Araştırmanın Amacı

Araştırmanın amacı, araştırmanın çıktılarının ya da araştırmadan beklentilerin kapsayıcı biçimde ifade edilmesi olarak görülebilir. Aslında araştırma konusundan daha belirgin olan amaç ifadesinde araştırmanın genel fotoğrafı yansıtılır. Araştırmaların amacı disiplinden disipline göre farklılaşabilir. Örneğin mühendislik alanında sahada çok yeni bir ürün veya yöntem geliştirmeyi içeren “Keşfetme” odaklı araştırmalar yapılırken, sosyolojide mevcut bir olgunun gelişimi ve nedenlerini ortaya koyan “Açıklama” amaçlı araştırmalar yapılabilir.

Araştırma Soruları

Alt amaçlar olarak da görülebilen araştırma soruları, genel amaca ulaşmak için cevaplanması gereken sorular olarak tanımlanabilir. Araştırma soruları net, ölçülebilir ve test edilebilir bir formda olduğundan uygulama, veri toplama ve analiz süreçlerine rehberlik eder.

Hipotez

Araştırmanın amacı araştırma sorularında somutlaşabildiği gibi bazı çalışmalarda da hipotez olarak karşımıza çıkar. Bazen her ikisi birlikte kullanılabilir. Hipotezler, bilimsel araştırmadaki olaylar arasındaki ilişkileri açıklamaya ve araştırmanın sonuçlarını tahmin etmeye yönelik önermelerdir. Doğrulanması beklenen önermelerdir.

Değişkenler ve Ölçülmesi

Değişken, birimlerin farklı değerler alan özelliği olarak tanımlanabilir. Yani bir özelliğin birimden birime değişmesi bu özelliğin değişken olarak kabul edilmesi demektir. Değişkenler nitel veya nicel olarak sınıflanabildiği gibi yaygın olarak bağımlı ve bağımsız değişken olarak da sınıflanmaktadır. Değişken tanımlanması araştırmanın hem anlaşılması hem de uygulama ve analizlerin doğru yapılması açısından önemlidir.

Veri

Bir araştırmada veri kavramı kaydedilen notlar, işaretlemeler, gözlem raporları, ses kayıtları gibi araştırma için gerekli kayıt, nicelik ve sayı kümelerini ifade eder.

Ölçüm ve Ölçek

Ölçme bir özelliğin sayı veya sembollerle ifade edilmesi anlamına gelir. Özelliğin miktarı, gücü veya derecesi sembolleştirilirken belli kurallar gözetilir. Bu kurallar çoğunlukla ölçek adı verilen araçlar yardımıyla uygulanır. Örneğin bir çocuğun olgunluk düzeyini belirlemek için olgunluk testleri kullanılır. Ölçekler sınıflama, sıralama, eşit aralıklı veya eşit oranlı diye tabir edilen farklı formlarda olabilirler.

Varsayım

Araştırmada doğruluğu ispatlanmasına gerek duyulmayan, kontrol edilemeyen veya kontrol edilmesi güç olan önermelerdir. Varsayım ve hipotez birbiriyle karıştırılmaktadır. Varsayım, kabul edilen bir önerme iken hipotez, araştırma sürecinde test edilen önermedir.

Sınırlılıklar

Bilimsel araştırma sürecinde yapılması hedeflenip yapılamayan ve vazgeçilen durumlardır. Araştırmanın yapısına, uygulamasına ve sonuçlarına yönelik sınırlılıklar açık bir şekilde belirtilmelidir. Ayrıca hangi konu ve boyutların araştırma kapsamı dışında tutulduğu gerekçeleriyle açıklanmalıdır.

Yöntem

Bilimsel araştırmanın nasıl yürütüleceğine yönelik detayları içeren bölümdür. Araştırma sorularına cevap aramak için izlenecek yol yöntem olarak adlandırılmaktadır. Yöntem demek aslında araştırma deseni, örneklem, veri toplama araçları, süreçleri ve analizde izlenecek adımlar demektir.