Fiil Cümlesinin Temel Ögeleri

Arapçada fiil ile başlayan cümleye fiil cümlesi denir. Fiil cümlesi iki temel öğeden oluşmaktadır. Bunlar fiil ve faildir. Fiil cümlesinin öznesi fâil, yüklemi ise fiil olarak adlandırılır.

Fail, cümlelerde, en temel merfû ögedir. Yani; özne ses ve göstergesine sahip, temel elemandır. İ’rab olarak daima merfû’dur. Normal hâlde zammelidir.

Fail çoğul bile olsa fiil daima tekildir.

Fail zamir veya başka mebnî (sonu değişmeyen) bir isim olursa, normal fail merfû olduğundan, o da mebniliği ile kalıp, merfû (ref) bir konum (mahal) işgal eder, irabı konumunda (mahallinde) olur. Ona mahallen merfu denir.

Nâib-i fail, malum fiil veya fiilimsinin cümlede kullanılmayıp, meçhul fiil veya o anlamdaki fiilimsinin (ism-i mefulun) kendisine isnad edilmesiyle faili yerine geçen ve aslen mefulün bih vb. olup özne yerine geçmesiyle merfu olan bir temel elemandır.

Diğer bir ifadeyle; nâib-i fâil; sözde özne, fiil cümlesinde, gerçek fâili kullanılmayan veya fâilin kaldırılarak, fiilin edilgen kip ve sığayla kendisine yüklendiği, isnad edildiği mefûl vb. öğedir.

Fâil için söz konusu olan hükümler, onun hazfedilmesinden, kaldırılmasından sonra naib-i fâil için söz konusu olur.