Zaman Kavramları

Arapçada bir eyleme anlam yüklenirken iki husus göz önünde bulundurulur. İlki eylemin yani olayın bizzat kendisi, diğeri ise olayın belli süre içerisinde meydana gelmiş olmasıdır. Dolayısıyla belli bir süre zarfında meydana gelmiş olan söz konusu olay zaman kavramı ile ilintili bir anlam kazanmış olur.

Arapça bir isme yüklenen zaman kavramı; zamanın geçmiş, şimdiki veya gelecek şeklindeki boyutuyla değil, o ismin içerdiği zamanın bizzat kendisiyle ifade edilir. Zaten zaman anlamı yüklenen isimlere doğrudan zaman zarfı da denmektedir.

Arapçada zaman zarfı kavramı iki farklı şekilde ele alınır. Birincisi “mübhem” yani belirsiz zaman zarfı, ikincisi ise “mahdûd” veya “muvakkat” denilen belirli ve sınırlı zaman zarfıdır.

Mübhem zaman, belirsiz bir zamana işaret eder. İsmin kendisi zamana dair bir anlam içermektedir. Fakat süresi ve sınırı belli değildir. Mesela, Arapça "dehr" kelimesi zaman kavramını içine alan bir isimdir. Fakat bu zaman zarfı sadece “uzun bir zaman dilimi” olarak tarif edilebilmektedir. Diğer taraftan kaç asır, kaç yıl, kaç ay vs. gibi hangi zaman sürecine işaret ettiğine dair kesin bir delil yoktur.

Arapçada tek başına zaman kavramı içeren isimler ki bunlar aynı zamanda zarf isimleri olarak da bilinir, sınırlı ve belirli bir sürece işaret ediyorlarsa bunlara mahdûd veya muvakkat isimler denir. Yüzyıl "karn", yıl "âm", ay "şehr", hafta "usbu'", gün "yevm", saat "sâ'a", dakika "dekîka" gibi zaman kavramı içeren isimler bu gruba girer.

Arapçada zarf anlamı içeren iki isim vardır. Bunlar “…den önce” anlamındaki "...kabl" ile “…den sonra” anlamına gelen "....ba'd" zarflarıdır. Bu iki edat zaman zarfı anlamı taşımakla birlikte buradaki öncelik ve sonralık kavramı tek başına anlaşılmaz. Ancak bir başka isme veya cümleye muzaf olarak kullanılabilirler.

Zaman zarfı olarak kullanılan isimlerden “erken: mubekkir“ ile “geç: muteahhir“ anlamındaki birbirine zıt anlam ifade eden iki kelime de Arapçada mübhem zaman zarfı arasında yer alır. Çünkü bu iki isimden zaman anlamı kastedilir. Fakat buradaki “erken” ve “geç” kavramlarının sınırı pek de belli değildir.

Yılın ayları Arapçada mahdûd ve muvakkat zaman kavramı içerisinde zarf anlamı içeren önemli isim gruplarından biridir. Her ay ismi başlı başına bir zaman anlamı içerir.

Arapça haftanın günleri de mahdûd ve muvakkat zaman kavramı içerisinde değerlendirilebilecek önemli isim gruplarından sayılır.

Sayı ve saat anlamı içerikli zaman belirten isimler arasında yer alan yarım: "nısf", çeyrek (1/4): "rub'" ve 1/3: "sulus" gibi sayıları da mahdûd ve muvakkat zaman kavramı arasında saymak mümkündür.

Arapçada saatler söylenirken geçen dakikalar "vav" edatı ifade edilir.

Arapçada saatler söylenirken kalan dakikalar "illa" edatı ile ifade edilir.