Siyasi Partiler

Demokrasinin bugün geldiği aşamada siyasi partiler, siyasi hayatta çok önemli bir konuma sahiptirler. Günümüz demokrasilerinde halkın parlamentolarda temsili neredeyse tamamen siyasi partiler aracılığıyla gerçekleşmektedir. Egemenliğin sahibi olan halk, seçimlerde verdiği oylarla temsilcilerini belirlerken ağırlıklı biçimde değişik siyasi partilerdeki adaylara oy vermektedirler. Dolayısıyla seçilen milletvekilleri de genel olarak siyasi partilere mensup kişiler olmaktadırlar. Bu nedenle halkın temsili konusunda siyasi partiler çok önemli kurumlar hâlini almışlardır.

Siyasi partilerin ele alındığı bu bölümde, partilerin tanımı, işlevi ile bu kuruluşların dernek, vakıf ve benzeri sivil toplum kuruluşlarından farkı ele alınmıştır. Demokratik rejimlerde siyasi partiler çok değişik açılardan farklılıklar arz edebilmektedir. Günümüzde siyasi partilerin çok değişik yönleriyle farklı biçimde tasnif edildikleri bilinmektedir. Bu bağlamda daha sonra partiler bu açıdan ele alınmış; (parti örgütü, üye sayısı ve üyelerin niteliklerine göre) kadro partisi, kitle partisi, (siyasi partilerin karar alma sürecindeki iç işleyişleri açısından) disiplinli parti, serbest parti, (ülkedeki siyasi parti sayısına göre) tek parti sistemi, çift parti sistemi ve çok partili sistem kavramları açıklanmıştır.

Siyasi partilerin kurulması ve örgütlenmesi partiler hukukunun en önemli konuları arasında yer almaktadır. Bu nedenle, bu bölümde kısaca partilerin kuruluşu, organları, organların oluşumu ve yetkileri ile parti tüzel kişiliğinin sona ermesi hususları incelenmiştir. Siyasi partilerin organları; Büyük Kongre, Genel Başkan, Merkez Karar, Yönetim ve İcra organları ile Merkez Disiplin Kurulu olmak üzere dört başlıkta incelenmiştir. Siyasi partilerin tüzel kişiliğinin sona ermesi değişik şekillerde olabilmektedir. Buna göre partilerin tüzel kişiliğinin sona ermesi; partinin büyük kongresinin kapanma kararı alması (fesih), partinin Anayasa Mahkemesi tarafından kapatılması, partinin büyük kongre kararı ile bir başka siyasi parti ile birleşmeye karar vermesi ve Medeni Kanun ve Dernekler Kanunu’nda dernekler için sayılan kendiliğinden dağılmış sayılma hâllerinden birinin siyasi partiler için gerçekleşmiş olması durumunda partinin kendiliğinden dağılmış sayılması şeklinde dörde ayırılarak incelenmiştir.

Yine siyasi partiler açısından önemli olan ve siyasi partilerin iç işleyişi ve karar alma sürecinde demokrasi ilkeleri doğrultusunda hareket edilmesini amaçlayan parti içi demokrasi kavramına ve buradan hareketle siyasi partilerin aday belirlemesi hususuna değinilmiştir.

Özellikle Türkiye’de siyasi partiler açısından önemli bir sorun olan partilerin kapatılması usulü ve siyasi parti yasakları da bu bölümde ele alınmıştır. Bu noktada siyasi partiler hakkında kapatma davası açılması yetkisi ve usulü, partilerin uyması gereken ilkeler, kapatma davası açılması durumunda uygulanacak yaptırımlar ve partilerin tüzük ya da programlarındaki aykırılıklar ile eylemlerindeki aykırılıklardan dolayı kapatma davası açılması arasındaki farklar ele alınmıştır. Bu konular ele alınırken kısaca Türkiye’deki siyasi parti yasaklama rejiminin evrensel standart bağlamında taşıdığı sorunlara da işaret edilmiştir. Bu bölümde son olarak siyasi partilere devlet yardımı yapılması ve partilerin harcamalarının denetimi konularına değinilmiştir.