Demokrasi ve Seçimler

Demokratik sistemde toplumu ilgilendiren temel siyasal kararları alma yetkisi, görevlerine halk oyuyla gelen seçilmiş kişi ve organlara aittir. Bir ülkede temel siyasal kararlar demokratik temsil meşruluğuna sahip olmayan bürokratlar tarafından alınıyor ya da bunlar tarafından seçilmişlere empoze ediliyorsa, o ülkede seçimler düzenli olarak yapılıyor ve hükûmetlerin değişmesi sağlanıyor olsa bile tam bir demokrasiden söz edilemez.

Demokrasinin temel unsurları özgür ve düzenli seçimler, siyasi çoğulculuk ve yarışma (çok‐partili siyasal hayat) ve insan haklarıdır. Bu kurumlar demokratik devletin “olmazsa olmaz”, bir başka deyişle asgari şartlarını oluşturmaktadır.

Demokratik sistemin merkezinde yer tutan seçimler, oylama işlemi aracılığıyla yönetime onay verilmesini sağlar. Demokratik teoriye göre bir iktidarın meşru olabilmesi için kaynağını yönetilenlerin rıza ve muvafakatinden alması gerekir.

Demokratik sistemde düzenli aralıklarla yapılacak özgür (serbest ve yarışmacı) seçimlerin, genel oy, eşit oy, oy verme hürriyeti, oyun gizliliği, açık sayım ve döküm ile seçimlerin yargı organlarının yönetim ve denetiminde yapılması gibi, bilinen temel unsurlarının herhangi bir tercih söz konusu olmadan güvenceye bağlanması gerekir.

Seçim sistemleri, oyların değerlendiriliş şekli bakımından genel olarak iki ana tipe ayrılmaktadır. Bu ana tipler, hükûmetlerin kurulmasını kolaylaştırma amacını ifade eden “istikrar ilkesi” ne önem veren çoğunluk sistemleri ile partilerin adil bir şekilde temsil edilmesi amacını ifade eden “eşitlik ve adalet ilkeleri” ne dayanan nispi temsil sistemleridir.

Bir siyasi partiye mensup olsun veya olmasın seçilme yeterliliğine sahip her Türk vatandaşı milletvekilliğine adaylığını koyabilir (Milletvekili Seçimi Kanunu, m. 12/1). Milletvekilliği adaylığı, “siyasi parti adaylığı” ve “bağımsız adaylık” olmak üzere iki şekilde gerçekleşebilir.