Toplumsal Değişme Sürecinde Aile

Aile ortaya çıktığı dönemden günümüze kadar çok değişik biçimde görülmektedir. Ailede yaşanan bu değişikliği ve çeşitliliği halen görmek mümkündür. Farklı toplumlarda görülen farklı aile türleri veya aynı toplumda farklı zamanlarda oluşan aile türlerinde değişimi izlemek daha kolay olmaktadır. Burada akla gelen soru şudur. Bu değişimi sağlayan temel etmenler nelerdir? Bu bölümde aile kurumundaki değişimi sağlayan faktörler de incelenmiştir. Bu kapsamda hukuksal alanda ortaya çıkan değişmeler, üretim ilişkilerindeki farklılaşmalar, dinin belirleyiciliği, ailenin fonksiyonundaki değişmeler, evlilik kurumunda ortaya çıkan değişmeler önemli bir yere sahiptir.

Hukuksal Alandaki Düzenlemeler

Ailenin hukuki şekli evlenmedir. Eski Çağ toplumlarından beri evlenme, belirli usullerle ortaya konulan, aile kurmak üzere başvurulan yoldur. Evlenme olmadan da aile kurmak mümkün olabilir. Ancak bu iki tür aile arasında evlilik ile kurulmuş olanı toplum düzenine, ahlaki anlayışa ve aile geleneklerine en uygun olanıdır. Modernleşme süreci içinde olan ülkelerde beslenme ve sağlık koşullarındaki gelişmelere bağlı olarak yaşam süresinin artması söz konusudur. Modern toplumlarda yaşam süresinin uzaması, ölüm oranlarının azalması ve doğum oranlarının düşmesi sonucunda genel nüfus içinde yaşlı nüfusun arttığı görülmektedir. Toplumun hızla yaşlanmasını önlemeye yönelik olarak ailenin teşviki, doğum oranlarının ve çocuk sayısının artırılmasını sağlayacak tedbirler ortaya konulmakta ve aile kurmayı teşvik edici politikalar uygulanmaktadır

Bu politikalar sadece ailenin ve çocuğun teşvik edilmesi şeklinde değil, aynı zamanda yeni evlilik biçimlerinin onaylanması –eş cinsel evlilik günümüzde dünya genelinde yaklaşık olarak on beş ülkede yasaldır‐şeklinde aile kurmak isteyen ve dezavantajlı konumda olan kişilerin durumlarına çözüm bulunmasını da içermektedir.

Üretim İlişkilerindeki Farklılaşmalar

Geleneksel topluma kıyasla modern toplumlarda ailenin önemi bazı bakımlardan azalmıştır. Modernleşme ile birlikte aile üretimi, temel üretim biçimi olma özelliliğini kaybetmiştir. Yaşanan ekonomik küreselleşme koşulları ve iletişim teknolojilerindeki gelişmeler, dünyada iş görme anlayışlarının kökten değişmesine neden olmuştur. Kentleşme ve istihdamın hizmet sektörü lehine gelişmesi sosyo‐ekonomik yapı ile aile tipi değişimi arasındaki korelasyonu ortaya koyan bir bakış açısı ile değerlendirme yapılmasını gerekli kılabilir. Bu değişimin sonucu olarak sanayi toplumunda geniş aile tipine yer yoktur. Çünkü geniş aile sınai mobiliteyi engeller. Modern aile daha geniş ve daha hareketli bir iş gücü sağlar. Sanayi toplumunda ailenin fonksiyonu daralmış, azaltılmıştır. Üretime katılma çok azdır, eğitim ve öğretim büyük oranda aile dışına bırakılmıştır, aile işletmeleri de yerini profesyonel sevk ve idareye bırakmıştır. Dolayısıyla artık sanayi toplumunda geniş ailenin etkinliğini yitirmekte olduğu görülür.

Dinin Etkisi

Din toplumsal yapı üzerinde oldukça etkilidir. Toplumların dâhil oldukları dinî sistemin aile kurumu üzerindeki etkisi sürmektedir. Toplumsal değişme sürecinde dinin toplumsal hayat üzerindeki etkisi dinî normların yaptırım etkisinin mensupları üzerinde hissedilmesine bağlı olarak şekillenmektedir.

Ailedeki bu değişimi ailenin işlevlerindeki değişmede ve evlilik kurumumdakai değişimdede görmek mümkündür.