Afetlerde İnsan Kaynaklarının Eğitimi

Afetlerde Eğitim

Bu ünitede öncelikle afetlerde insan kaynaklarının eğitimi bağlamında hazırlanacak eğitim planlarının ve içeriklerinin sahip olması gereken özellikler ile eğitimde kullanılabilecek teknik ve yöntemler ele alınacak, ardından Türkiye’de hâlihazırda merkezî ve yerel düzlemde yürütülen eğitimle ilgili çalışmalara değinilecektir.

Afetlerde görevli olacak insan kaynaklarının eğitildiği programların hazırlanışında, özellikle de müdahale ekiplerinin yetiştirildiği programlarda ayrıca özenli ve dikkatli olunmalıdır. Afet yönetimi sisteminde her düzeyde yönetici pozisyonlarda görev alan her meslek grubundan profesyonellerin, çalışmakta oldukları birimin ve kendilerinin rol ve sorumluluklarının gerektirdiği, çalıştıkları konuya özgü olarak hazırlanmış yapılandırılmış bir eğitim programını başarı ile tamamlamış kişiler arasından seçilmesi son derece önemlidir.

Her bir meslek grubuna mensup olup afet yönetimi sürecinde rol alan ekiplerde görev alan bireylerin liderlik ve iletişim anlamındaki becerilerinin geliştirilmesi ve zenginleştirilmesi önemlidir. Dolayısı ile liderlik ve iletişim becerilerinin geliştirilmesi konusunda ortak eğitimler de düzenlenebilir. Ancak bu ortak başlıklar dışında kişilerin içinde görev aldıkları çalışma, planlama veya müdahale ekiplerinde meslekleri ile ilgili olarak yapacakları katkı anlamında alacakları eğitim ise farklılaşmaktadır. Burada önemle üzerinde durulması gereken nokta, her bir grubun afet süreçlerinde farklı rol ve sorumlulukları olacağı için eğitimlerinin de hem biçim hem de içerik olarak farklı olması gerektiğidir.

Neden Sonuç Yaklaşımı

Neden‐sonuç yaklaşımı temelli bir eğitim programının hazırlanmasında ve uygulanmasında sıklıkla ilk olarak doğal, teknolojik ve sosyal olarak kategorize edilen afet nedenleri üzerinde durulur. Ardından içeriğinde acil müdahale ekiplerinin nasıl yönlendirileceğini, afet ve acil durum merkez ofislerinin nasıl idare edileceğini, afet ve acil durumlarında stresle nasıl başa çıkılabileceğini de kapsayan acil durumların planlanması ve yönetimi öğretilir. Zarar azaltma yöntemleri bu tarz eğitimlerde iyileştirme ve yeniden inşa etme bağlamında öğretilebilir.

Konsept Temelli Yaklaşım

Bu yaklaşımda afet ve acil durum yönetimi ile ilgili temel kavramlar baz alınmaktadır. Bu tarz afet ve acil durum eğitim programları, temel kavramların ve beraberinde bu kavramlar arasındaki bağı kurmaya yardımcı terimlerin de merkeze alınarak yapılandırıldığı eğitim programlarıdır. Özellikle öğrenenlere kazandırılmak istenen becerilerle ilişkili olarak kavramlar ele alınır.

Senaryo Bazlı Yaklaşım

Özellikle söz konusu olan afet ve acil durum eğitimleri olduğunda, bu model günden güne daha da temel eğitim yaklaşımı hâline gelmektedir. Çünkü afetler gerçek hayatta ortaya çıktıkları anda, sınıflarda ve dersliklerde anlatılanların ve öğretilenlerin çok dışında kimi durumlar ortaya çıkar. İşte olayın doğası gereği ortaya çıkan bu tabloya müdahale etmede, süreci yönetmede ve başarı ile tamamlayabilmede en kritik unsurlardan biri olarak senaryo bazlı eğitim yaklaşımı dikkat çekmektedir.

Hazırlanan içeriğin sonunda konunun tümünü kapsayacak şekilde özet hazırlanmalıdır.

Türkiye'deki Uygulamalar

Eğitim Dairesinin Görevleri

Afetlerde insan kaynaklarının eğitimi başlığı ile ilgili rol ve sorumlulukların bu daire başkanlığı tarafından üstlenildiği görülmektedir. Bünyesinde bu başlıkta önemli bir vurgu yapılması gereken birimlerden biri olan Afet ve Acil Durum Eğitim Merkezi (AFADEM) de yer almaktadır.

Burada AFADEM’in kritik rolü, eğitim konusunda uzman bir birim olarak çalışmalarına devam ediyor olması, uygun teknik ve yöntemlerle insan kaynağının eğitimini sağlıyor ve sürdürüyor olması, bu anlamdaki planlamaların merkezi düzeyde yürütülüyor olmasını sağlamasıdır. Donanım anlamında da son derece ileri teknolojiye sahip olan merkez, çağdaş düzeyde afetlerle ilgili insan kaynakları eğitimini yürütebilmeye uygun şekilde ve özelliklerde hazırlanmıştır.

AFAD Tarafından Yürütülen Çalışmalar

Bilindiği gibi AFAD’ın en önemli görevlerinden bir tanesi de araştırma, geliştirme ve eğitim faaliyetlerinde bulunarak toplumun afet bilincinin ve kültürünün artırılmasını sağlamak olarak ifade edilmektedir.

Mevzuatta Tanımlanan Eğitimle İlgili Sorumluluklar

Mevzuatta Afet ve Acil Durum Yönetim Merkezleri Yönetmeliği'nde, Afet ve Acil Durum Müdahale Hizmetleri Yönetmeliği'nde, Kimyasal, Biyolojik, Radyolojik ve Nükleer Tehlikelere Dair Görev Yönetmeliği'nde, Sivil Savunma Uzmanlarının İdari Statüleri, Görevleri, Çalışma Usul ve Esasları ile Eğitimleri Hakkında Yönetmelik'te, İş Yerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik'te ve 112 Acil Çağrı Merkezleri Kuruluş, Görev ve Çalışma Yönetmeliği'nde afetlerde insan kaynaklarının eğitimine ilişkin düzenlemelere yer verilmektedir.

Diğer Kurumlar ve Yerel Yönetimler Tarafından Yürütülen Eğitimler

Diğer kurumlar ve yerel yönetimler tarafından verilmekte olan, ancak doğrudan AFAD’ın kontrolünde olmayan veya ilgili mevzuatta yer almayan eğitimlerdir. Bu başlıkta özellikle Sağlık Bakanlığı bünyesinde yer alan Acil Sağlık hizmetleri Genel Müdürlüğü dikkat çekmektedir.

Ayrıca yerel yönetimler düzleminde de afet ve acil durum yönetimi ile ilgili önemli çalışmalar yürütülmekte, bu anlamda insan kaynaklarının eğitimi ile ilgili faaliyetlere yer verilmektedir.

Burada önemli biri dernek olarak Kızılay Derneğinin çalışmaları dikkat çekmektedir. Türkiye’nin en eski ve köklü kurumlarından biri olan Kızılay Derneği, sadece Türkiye’de değil, tüm dünyada meydana gelen her doğal afette mağdurların yardımına koşan ülkenin önemli markalarından biridir.

Son olarak özel kurum ve kuruluşlar ile Arama Kurtarma Derneği (AKUT) gibi yapılarda da insan kaynaklarına yönelik eğitimlerin verildiğinin altını çizmek gerekmektedir.