Afetlerde İnsan Kaynakları Yönetimine Giriş
Afetler her ne sebeple ortaya çıkarlarsa çıksınlar, ortaya çıktıkları bölgede toplumsal hayatı derinden etkileyen sonuçlara neden olurlar. Bu olumsuz etkilerin en aza indirilebilmesi için etkili bir afet yönetimi sağlanmalıdır. Bu afet yönetiminin etkili olup olmaması afetlerde görev alan çalışanların etkili bir şekilde yönetilmesinde bağlıdır.
Afetlerde İnsan Kaynakları Yönetimi Süreci
Afet organizasyonu içinde afet yönetim sürecini başarı ile gerçekleştirecek olan en önemli faktör afetlerde görev alan “insan kaynağı”dır. Bu insan kaynağı diğer tüm kaynaklara hükmeder ve yeri bir başka kaynakla doldurulamaz.
Afet çalışmalarında gerek afet öncesi hazırlıklarda, gerek afet sırasındaki müdahale çalışmalarında gerekse afet sonrası iyileştirme çalışmalarında birçok farklı birim ve kuruluşlardan kişiler görev almaktadır. Bu kişilerin afet çalışmalarında özellikle de en kritik ve en önemli aşaması olan müdahale aşamasında ön saflarda bire bir, direkt görev alan kişiler başta olmak üzere etkili yönetilmesi ve uyumlu çalışmaları afet yönetiminin başarısını önemli ölçüde etkiler.
Afetlerde Görev Alacak İnsan Kaynağının Planlanması
Afetlerde insan kaynakları planlaması da meydana gelebilecek tüm afetlerde, erken uyarı, zararları hafifletme, acil müdahale, kurtarma, zararlara karşı koruma ve afetlere hazırlık için ulusal kapasiteyi artırarak vatandaşları ve acil müdahale ekiplerini destekleme faaliyetlerini yürütecek insan kaynaklarını nicelik ve nitelik yönünden tahmin ve temin etme çabalarını içerir.
Afet durumlarına yönelik insan gücü planlamasında, bu çalışmalarda görev alacak kişilerin görev ve sorumlulukları belirlenirken afet yönetiminin hedefleri ve stratejileri de göz önünde bulundurulmalı ve kapsamlı bir değerlendirme ve planlama yapılmalıdır. Bununla birlikte her ne kadar planlama yapılmış olsa bile planlanan ve görevlendirilen kişiler de ya kendileri ya da yakınları afete maruz kalmış olabilirler. Kısacası gerçek personel, yedek personel, ek personel ve yeni personel gereksinimleri belirlenmelidir.
Afetlerde Görev Alacak İnsan Kaynağının Seçilmesi ve Yerleştirilmesi
Kısa sürede büyük kayıplara yol açabilen afet durumlarında görev alacak uygun kişilerin seçiminde ve görevlere yerleştirilmesinde oldukça özen gösterilmeli ve her türlü kaynaktan yararlanılmalıdır. Afet çalışmalarına yönelik insan gücü gereksiniminin karşılanmasında afet öncesi hazırlık döneminde afet organizasyonlarının kurum içi kaynakları, kurum dışı kaynaklardan, diğer kamu ve özel kuruluşların kaynaklarından, diğer organizasyonların kaynaklarından (UMKE vb.) ve toplumsal kaynaklardan (gönüllüler, sivil toplum kuruluşları vb.) yararlanılabilir.
Afetlerde Görev Alan İnsan Kaynağının Eğitimi, Yetiştirilmesi ve Geliştirilmesi
Afet çalışanlarının aldıkları temel eğitimin yanı sıra, hizmet içi eğitim programları, kurslar vb. ile geliştirilmeleri, sürekli eğitim programları ile daha güncel bilgiye sahip olmaları gerekir.
Afet çalışmalarına yönelik hazırlanacak eğitim programlarının, herhangi bir eğitim programından farklı özelliklere sahip olması gerekir. Afetlerde görev alacak insan kaynağının eğitildiği programların hazırlanışında, özellikle de müdahale ekiplerinin yetiştirildiği programlarda ayrıca özenli ve dikkatli olunmalıdır.
Afet çalışmalarında görev alacak kişilere yönelik eğitim programı hazırlanırken, bu kişilerin yapacakları görevlere ilişkin konuların yanı sıra liderlik, ekip çalışması, motivasyon, çatışma yönetimi, iletişim becerileri, stres yönetimi, zaman yönetimi, iş sağlığı ve güvenliği, uymaları gereken yasal düzenlemeler vb. ortak konulara da yer verilmeli ve bu konularda beceriler kazandırılmalıdır.
Afetlerde Görev Alan İnsan Kaynağının Değerlendirilmesi
Afet çalışanları her ne kadar afet öncesi dönemde eğitilip afet durumlarına karşı hazırlıklı hâle getirilseler de afet gibi olağanüstü bir durumda nasıl bir performans gösterecekleri önceden belirlenemez. Çünkü nasıl bir tabloyla karşılaşılacağı kestirilemez. Bununla birlikte afet çalışanları yoğun stres ve zaman baskısı altında kötü koşullarda çalışırken olayları farklı algılayabilirler ve sadece acil problemlere odaklanıp daha büyük problemleri unutabilirler, göreve uygun olmayan bir ruh hâli içinde fevri ve ani davranışlar gösterebilirler, afet öncesinde aldıkları eğitimleri ve katıldıkları tatbikatları unutabilirler ya da afet öncesinde aldıkları sorumluluklardan çekilebilirler. Bütün bu durumlar afet görevlilerinden beklenen başarı ve performansı olumsuz etkiler.
Afet çalışanlarını değerlendirme süreci rastgele değil bazı kriterlere göre yapılmalıdır. Hatta afet öncesi hazırlık çalışmalarına, afet müdahale sürecine ve afet sonrası iyileştirme sürecine yönelik kriterler de ayrı olmalıdır.
Afet çalışmalarında performansı düşük olan görevliler daha fazla eğitime tabi tutulabilir. Yine de performansı artmıyorsa ona uygun bir işte çalıştırılabilir ya da çalışmaların dışında tutulabilir. Performansı yüksek olan görevliler ise daha öz güvenli ve moralleri daha yüksek bir şekilde görev yaparlar, ödüllendirilebilirler hatta terfi bile ettirilebilirler.
Afetlerde Görev Alacak İnsan Kaynağını Koruma ve Geliştirme
Afet çalışanları doğal afetler, endüstriyel kazalar, nakliye kazaları, terörist saldırılar ve adli olaylar ya da kitlesel insan hareketleri gibi olağanüstü durumlarla karşılaşmaktadır. Böyle zamanlarda afet çalışanları insan güvenliğini ve sağlığını tehdit eden durumlarla yüz yüze gelebilmektedirler.
Kontrol altına alınamayan afet koşullarında özellikle müdahale faaliyetlerinde çalışanların güvenliği ve sağlığının korunmasına yönelik olarak alınması gereken tedbirlere daha fazla önem verilmelidir. Afet çalışanlarının sağlık ve güvenliğinin korunması için her türlü ergonomik ekipman ve koruyucu donanım sağlanmalı, bu konuya yönelik eğitimler yapılmalı, bulaşıcı hastalıklardan korunmaya yönelik aşılama yapılmalıdır. Bununla birlikte gerek afet öncesinde psikolojik hazırlık gerekse afet sonrasında psikolojik yardım konusunda destek alınmalıdır.