Afetlerde Yaşlı Sağlığı Hizmetleri

Yaşlılar afet esnasında ya da sonrasında oluşturulan geçici yerleşim yerlerinde en olumsuz etkilenen gruplardan biridir. İleri yaştaki afetzedelerde hem mortalite hem de morbidite artışı diğer yaş gruplarına göre daha yüksek görülmektedir. Dünyada yaşlı nüfustaki artış sağlık bakım ekibi üyelerinin yaşlanan toplum gereksinimleri doğrultusunda yeni stratejiler geliştirmesine, "gerontoloji" ve "geriatri" kavramlarının gündeme gelmesine yol açmıştır. Yaşlı hastalarda vücudun çeşitli stres ve değişen koşullara adaptasyonu azalmakta, daha fazla kronik hastalık veya sorun ile yaşamak zorunda kalmakta, çoğu kez birkaç sağlık sorununu bir arada yaşamaya çalışmaktadır. Tüm bu sorunlar yaşlı bireylerin afetlerden daha fazla olumsuz etkilenmelerine neden olabilmektedir.

Yaşlılık ve Yaşlanma Kavramı

Yaşlılık, insan yaşamının son aşaması olarak kabul edilmektedir. Yaşlanma ise insanın doğumundan ölümüne kadar devam eden doğal ve kaçınılamaz bir süreç olup bireylerin fiziki ve ruhsal güçlerinin geri dönülmez bir şekilde kaybolması olarak tanımlanabilir. Başka bir ifadeyle yaşlılık, yaşamın her alanında yaygın bir kayıp duygusunun yaşandığı, bireylerin bedensel, psikolojik ve sosyal yönden bağımsızlıklarını yitirip bağımlı duruma geçtikleri bir dönem olarak da ifade edilebilir. Uzun bir süreç olan yaşlılık çeşitli yaş dönemlerini kapsamaktadır. Bu dönemler genç yaşlılık (65‐74 yaş), orta yaşlılık (75‐84), ileri yaşlılık (85 yaş ve üzeri) dönemini kapsamaktadır. Kronolojik yaş; doğum yaşı ya da takvim yaşı olarak ifade edilmektedir. Genellikle kronolojik olarak 65 yaş ve üstünde olan kişiler yaşlı kabul edilmektedir. İnsanın biyolojik yaşı, vücut yaşı olarak da ifade edilebilir. Organlar düzeyinde fonksiyon azalması, dokularda yıpranma ve tahribatın artması; kısaca vücudun yapısal ve işlevsel olarak değişimidir. Psikolojik Yaşlanma; deneyimlerin artmasıyla oluşan davranış değişikliği ve davranışsal uyum yeteneğinde yaşa bağlı değişimlerdir. Bireyin toplum yaşamında, çalışma ve sosyal işlerinde gücünün ve yeteneğinin azalarak kaybolması, bireyin toplumsal rol, statü ve beklentilerinin değişmesi sosyal yaşlanma olarak tanımlanmaktadır.

Yaşlılık Sürecinde Meydana Gelen Değişiklikler ve Sık Görülen Sorunlar

Dünya genelinde yaşlıları etkileyen kronik hastalıklar arasında; kardiyo‐vasküler hastalıklar, kanserler, diyabetes mellitus, kronik obstrüktif akciğer hastalıkları, serebrovasküler hastalıklar, alzheimer, artrit ve osteperoz gibi kas‐iskelet sistemi bozuklukları ve görsel sorunlar yer almaktadır.

Afetlerde Yaşlı Sağlığına Yönelik Genel Yaklaşımlar

Afet durumunda yaşlılar kaçma, sakınma, olay yerini boşaltma konusunda daha yavaş kalabilmektedirler. Bu nedenle ölüm oranı daha yüksek olabilmektedir. Bunun yanında yaralanmaları ve tedavileri daha zor olabilmektedir. Yaşlıların birçoğunda kronik hastalıklar bulunmaktadır ve tedavilerinin aksamaması gerekir. Tüm bunlardan dolayı afetlerde yaşlılara özel önem gösterilmesi gerekmektedir.

Afet durumunda yaşlıların etkilenme düzeyini afetin tipi/ şiddeti, afet yönetimi ve yaşlının bireysel özellikleri belirlemektedir.

Yaşlı bireylerde afet risklerinin azaltılması, bedensel ve ruhsal bütünlüğünün korunması amacıyla çift yönlü bir stratejinin benimsenmesi önemlidir.

Normal şartlarda bile beslenmesine dikkat edilmesi gerekli olan yaşlıların, afet durumunda da kendi ihtiyaçlarını karşılamada güçlük çekebilecekleri düşüncesi ile beslenmelerine özel özen gösterilmelidir.

İleri yaştaki bireylerin birçok hayat tecrübeleri olmasına rağmen, afet karşısında devasa tepkiler verebilirler. Beklenmedik, yabancı ve kontrol edilmeyen olaylar, yaşamsal değerlerin kaybı güvenlik açısından korku oluşturabilir ve kronik durumları etkileyebilir