Afetlerde Toplumsal Davranış Kültürü

Afetlerin oluşumuna, yaşanmasına ve sonrası süreçlerine katkıda bulunan çoklu faktörler, afet olgusunun farklı disiplinlerin ilgi alanına girmesine neden olmuştur. Çoklu disipliner özelliği nedeni ile afet alanında yapılan bilimsel faaliyetleri “afet çalışmaları” başlığı altında toplamak mümkündür.

Afet ve Afet Riski

Gerek afet olgusu, gerekse afet riski kavramsallaştırması, insan birlikteliklerinin “normal işleyişlerini” bozduğu ve “düzeni” kırdığı için onunla başa çıkmak amacı ile disiplinler arası bir çalışma alanı olan ve afetlerin ya da afet risklerinin olumsuz etkilerinin olabildiğince minimum seviyeye indirilmesini hedefleyen “afet yönetimi” ve “afet riski yönetimi” alanlarının oluşmasına sebep olmuştur.

Afet ve Afet Risklerinin Toplumsal Yaşam Üzerine Etkileri

Toplumu oluşturan farklı kesimler yani tabakalar (kadın erkek; zengin‐ yoksul; engelli‐engeli olmayan gibi) ve toplum içindeki farklı yapılar (ekonomik, siyasal, kültürel, sosyal yapı gibi) arasında çok yönlü karmaşık etkileşimler söz konusudur.

Panik: Afetlerin en temel özellikleri arasında yer alan statükoyu, yani sosyal yaşamın olağan, normal işleyişini sekteye uğratması, onu deneyimleyen kişilerde farklı tepkilerin oluşmasına neden olmaktadır. Afeti deneyimleyen insan birlikteliklerinde ortaya çıkan ilk tepki panik olmaktadır. Panik ile ilgili sosyolojik araştırmalarda kavramın grupların çözülmesi ile eş anlamlı olarak kullanıldığını belirtmektedir.

Şiddet ve Suç: Afet sonrasında ortaya çıkan kaotik durum, şiddetin gerçekleşmesinde önemli bir etkiye sahiptir. Söz konusu belirsiz ortam nedeni ile eş ve çocuklara yönelik cinsel istismarlara afet sonrasında yaygın bir şekilde rastlanılmaktadır. Bu istismarın temel aktör çoğunlukla yetişkin erkek olarak karşımıza çıkmaktadır.

İntihar: Afet olgusu ile ilgili literatürde tartışılan konulardan biri de afet ve intihar eğilimi arasındaki ilişkidir. Afet sonrasında otaya çıkan kaos ve belirsizlik ortamı, kişilerde geleceğe yönelik karamsar izlenim ve beklentilerin oluşmasına neden olabilmektedir.

Toplumsal Tabakalar ve Afet: Afetlerin sosyal yaşam üzerindeki etkisi, daha önce de dile getirildiği gibi sosyal yaşamı pratik eden kesimlerin homojen olmamasından dolayı farklılık göstermektedir. Toplumsal cinsiyeti oluşturan taraflardan biri olan kadınların ve kızların, afet ve afet riski ile afet ve afet riski yönetimi anlayışında merkezî bir rol oynadığını ileri süren farklı argümanlar bulunmaktadır. Afet çalışmalarında son dönemlerde gerçekleşen çalışmalarda kadınların yanı sıra erkeklerin de afet nedeni ile kırılganlıklarının önemli ölçüde fazla olduğunu ileri süren tartışmalar karşımıza çıkmaktadır. Afetler ile çocuklar arasındaki bağlantı, incinebilirliği yüksek gruplar ile afet arasındaki ilişki ile paralellik göstermektedir. Çocuklar, korunmaya ihtiyaç duymaları nedeni ile kırılgan varlıklar olarak değerlendirilmektedir. Bunun yanı sıra çocukların çaresiz ve bağımlı varlık olarak algılanması eleştirileri de beraberinde getirmektedir.

Afetler ile Başa Çıkmayı Etkileyen Unsurlar

Afet çalışmalarında, afetlerin sosyal boyutlarına odaklanılan araştırma ve politikalarda sıklıkla kullanılan kavramlardan biri ise sosyal sermayedir.

Afet Farkındalığı ve Afet Kültürü: Afet farkındalığı oluşmasında farklı etmenler iş başındadır. Afet deneyimi, yaşanılan afetin büyüklüğü ve etki derecesi bu unsurlar arasında yer alır.