Afetlerde Sağlık Eğitimi
Afetlerin Yaygınlığı ve Önemi
Afetlerin sıklığı ve çeşidi, bütün dünyada giderek artmaktadır. Bir taraftan depremler, sel baskınları, büyük yangınlar ve kuraklık gibi doğal afetler, diğer taraftan savaşlar, göçler, açlık ve kimyasal kazalar gibi yapay afetlere bağlı olarak daha fazla insan etkilenmekte ve daha büyük maddi kayıplar yaşanmaktadır. Kayıpların boyutları bazen trajedi tanımını gerektiren boyutlarda olabilmektedir. Sık görülen, ölüm, yaralanma ve sakatlıklara neden olan afetlere karşı birinci, ikinci ve üçüncü koruma önlemleri, afet öncesi, afet sırası ve afet sonrası hazırlıklar için sağlık hizmetleri kapsamında sunulacak en önemli girişimlerden biri sağlık eğitimidir. Bilgi düzeyini artırma, önleme kültürü oluşturma, hazırlık çalışmalarını toplumsal bir güç birliğine dönüştürme ancak sağlık eğitimleriyle mümkündür. Afetlere yönelik verilecek sağlık eğitimi genel sağlık eğitimlerinden farklı değildir. İşin özü afet öncesi, afet sırası ve afet sonrası hazırlıkları yapmak, problemleri doğru bir şekilde saptamak ve uygulanacak sağlık eğitimlerini başarılı bir şekilde yürütmektir. Sağlık eğitimlerinin başarılı olabilmesi için; eğitimin amaçları, ilkeleri, eğitimcinin nitelikleri, kullanılan yöntemler, eğitim araç‐gereçleri, eğitimi planlanma, uygulanma ve değerlendirilme konuları bilinmeli ve uygulanmalıdır. Bu gerçeklerden yola çıkılarak bu bölümde söz konusu konular ele alınarak tartışılmşıtır.
Sağlık Eğitiminin Amaçları
Sağlık eğitiminin temel amaçları; bireylere sağliğin değerini anlatmak ve inandirmak, sağlik sorunlarini çözmeye aliştirmak, sağlik kurumlarindan faydalanmaya, sağliği korumaya ve geliştirmeye alıştırmak, sağlıklı yaşam biçimleri ile sağlıklı yaşamaya alıştırmak olarak sıralanmaktadır.
Sağlık Eğitiminde Uyulması Gereken İlkeler
Hedef Kitle oluşturma: Farklı özelliklere ve gereksinimlere sahip, ortak yönleri çok olan bireylerden hedef kitle oluşturulabilir.
İlgilendirme: Yetişkin eğitiminde önemli ilkelerden biridir. Bunun için kişilerin özellikleri ve ihtiyaçları bilinmeli, ilgilendirme için daima ihtiyaçlardan hareket edilmelidir.
Uygulanabilme: Kişinin söyleneni yapabilmesi için sağlık eğitimi engellerinin giderilmesi ve uygulanabilme imkanlarının oluşturulması önemlidir.
Süreklilik: Yetişkinlerin davranışlarını kısa sürede değiştirmek zordur. Özellikle kültürel ve toplumsal kaynaklı davranışların değişmesi süreklilik gerektirir.
Toplumdaki Herkesi Kapsama: Toplumda yanlış bir şekilde kalıplaşmış davranışları bireysel olarak değiştirmek güçtür. Bu nedenle eğitim, gerektiğinde toplumdaki tüm kişi, kurum ve kuruluşları kapsamlıdır.
Önderler ve Sektörler Arası İşbirliği: Sağlıkla ilgili sorunlar sadece sağlık sektörü tarafından çözülemeyecek kadar çeşitlidir. Bu nedenle gerekli herkes ve sektörlerle işbirliği önemlidir.
Sağlık Eğitimi Veren Kişinin Nitelikleri
Sağlık eğitimi verecek kişilerin; etkili iletişim ve etkili sunum tekniklerini kullanması, kişilerin değerlerine ve inançlarına saygılı olması, sağlık eğitimi için teknik becerilere sahip olması, topluma güven duygusu vermesi, eğitim ortamında otoriter tavırlara girmemesi ve eğitim sonrasında mutlaka geribildirim alması gereklidir.
Sağlık Eğitimide Kullanılan Yöntemler
Bireysel Eğitim Yöntemleri: Bireysel ihtiyaçlar belirlenerek bire bir yapılan eğitimdir. Bireysel eğitimlerde en çok kullanılan öğretim yöntemi danışmanlıktır.
Grup Eğitimi Yöntemleri: Grup eğitimi, gebeler ve yaşlılar gibi aynı özellikleri taşıyan, benzer riskleri ve ortak sorunları olan kişilere bir arada yapılan eğitimdir.
Toplum Eğitimi Yöntemleri
Ulusal düzeyde sağlık eğitimi yöntemi: Ulusal düzeyde sağlık eğitimi, birinci derecede Sağlık Bakanlığı'nın (SB) sorumluluğundadır.
Bölgesel ve yerel düzeyde sağlık eğitimi yöntemi: SB'nin belirlediği genel ilkeler çerçevesinde topluma yönelik sağlık eğitimlerinin bölgesel veya yerel olarak yapılmasıdır.
Sağlık Eğitiminde Kullanılan Araç ve Gereçler
Görsel Araç‐Gereçler: Sadece görme duyusuna hitap eden kitap broşür ve vb.
İşitsel Araç‐Gereçler: Sadece işitme duyusuna hitap eden: Radyo, kasetçalar, CD
Görsel‐İşitsel Araç‐Gereçler: Görme ve işitme duyusuna hitap eden: TV, DVD vb.
Sağlık Eğitiminde Planlama Uygulama ve Değerlendirme
Eğitim Gereksinimlerinin Saptanması: Öncelikle birey, aile ve toplumla ilgili veri toplanır. Veriler incelenerek eksik bilgi, tutum ve davranışlar eğitim gereksinimi olarak belirlenir.
Hedef Grubun Saptanması: Eğitim gereksinimi saptanmış olan bireylere hedef grup denir.
Sağlık Eğitimi Planının Hazırlanması: Bireylerin eğitim düzeyi, inançları, ekonomik ve kültürel durumu; eğitim yöntemleri, eğitim araç‐gereçleri belirlenir.
Sağlık Eğitimi Planının Programlaştırılması: Bu aşamada konu, hedef grup, eğitimin zamanı, nerede yapılacağı ve nekadar süreceği konuları açıklanır.
Sağlık Eğitimi Programının Uygulanması: Hazırlanan eğitim programı eğitimin hedefleri göz önüne alınarak uygulanır.
Sağlık Eğitiminin Değerlendirilmesi: Sağlık eğitiminin ne kadar başarılı olduğu, amaçlanan hedeflere ne oranda ulaşıldığı bu aşamada ölçme ve değerlendirme ile görülür.