Afetlerde Bulaşıcı Hastalıkların Yönetimi

Afetler toplumunda birçok kişinin aynı anda yaralanması, hastalanması, ölmesi ve maddi‐manevi zarara uğraması ile sonuçlanan ve toplumun örgütlü biçimde hazırlıklı olması gereken önemli olaylardır. Bu olayların en önemli etkilerden biri afet sonrası ortaya çıkabilecek bulaşıcı hastalıklardır. Afet sonrasında ilerleyen günlerde bazı bulaşıcı hastalıklar kendini gösterebilir.

Afet genellikle akut olarak ortaya çıkmakta ve çevresel değişimlere bağlı olarak bir süreç içinde de oluşmaktadır. Deprem, kasırga gibi akut olarak ortaya çıkan doğal nitelikli afetlerde ilk günlerde en önemli ölüm ve hastalık nedenleri travmalardır. Afet sonrası ilk günlerde bulaşıcı hastalıkların oranında çoğunlukla artış beklenmemektedir. Ancak afet sonrası, nüfusun kitleler olarak yer değiştirmesi, temiz içme suyuna ve sağlık hizmetine ulaşamama gibi sorunlar bulaşıcı hastalık salgınları için zemin hazırlar. Diğer taraftan kuraklık, açlık, savaş, zorunlu göç gibi daha uzun sürede sorunların ortaya çıkmasına neden olan afetlerde enfeksiyon hastalıklarına bağlı ölümler zaman içinde artabilir. Afet sonrasında bölgedeki yaşam koşullarının bozulması ve lojistik desteğin sağlanamaması enfeksiyon hastalığının görülme riskini artırmaktadır.

Enfeksiyon, patojenlerin yani enfeksiyon ajanlarının konakçının vücuduna girmesi veya üzerine yerleşmesi ve orada çoğalması ile oluşturduğu hastalıktır. Mikroorganizmaların konakçının vücuduna yerleşmesi ve üreyip çoğalması ancak enfeksiyon oluşturmaması kolonizasyon olarak adlandırılmaktadır. Enfeksiyon hastalıklarının bir kısmı sadece taşıyıcısı açısından ciddi olabilir, diğerleri için bulaşıcı değildir. Bazı enfeksiyon hastalıkları ise bir bireyden diğerine geçer yani bulaşıcıdır. Bulaşıcı hastalık bir hastalığın, insandan insana veya hayvandan insana çeşitli yollarla bulaşma özelliğini taşımasını ifade eder. Salgın ise bir bulaşıcı hastalığın belirli zaman ve normal ölçüler içinde beklenenden daha fazla sayıda ortaya çıkması veya o toplumda önceden hiç görülmeyen bir hastalığın en az bir vaka bile olsa ortaya çıkmasıdır.

Bir enfeksiyonun ortaya çıkması altı bileşenden oluşan enfeksiyon zincirinin döngüsünü tamamlamasıyla gerçekleşmektedir. Yani enfeksiyon ajanlarının sadece konakçının vücuduna yerleşmesi ile enfeksiyon gelişmez. Bu döngü; etken, rezervuar, çıkış kapısı, taşınma yolu, giriş kapısı ve duyarlı konakçıdan oluşur. Bu döngünün tamamlanması ile enfeksiyon hastalığı ortaya çıkar.

Afetlerde bulaşıcı hastalıklar, çevre koşullarının bozulması, müdahalelerin aksaması ve afet sonrası enfeksiyon kontrol çalışmalarının yetersizliği nedeniyle ortaya çıkabilmektedir. Afetlerde, daha önce bölgede bulunmayan bir enfeksiyon etkenine bağlı hastalık görülme olasılığının çok düşük olduğu belirtilmektedir. Genellikle afet sonrası salgınlar, bölgedeki endemik hastalıklardan kaynaklanır. Ancak bölgede bulunduğu halde fark edilmeyen, ortaya çıkmayan hastalıklar afet koşullarında yaygınlaşabileceği gibi nüfus hareketleriyle veya bölgeye dışarıdan yardım için gelenler de yeni patojenler taşıyabilir. Afetlerde bulaşıcı hastalıkların önlenmesi için uygun barınma, temiz su ve besin sağlanması, atıkların uzaklaştırılması, ölülerin gömülmesi, vektörlerin çoğalmasının engellenmesi, aşılama, sürveyans ve toplumun bilgilendirilmesi önemlidir. Bu nedenle afetlerde bulaşıcı hastalıkların kontrolünde çevreye yönelik ve kişiye yönelik hizmetler aksatılmaması gerekir