Afetlerde Arama ve Kurtarma Teknolojileri

Afetlerin etkilerini azaltmak üzere mağdur olan kişiler için seri ve etkili bir biçimde arama ve kurtarma faaliyetlerinin yürütülmesi gerekir. Temel olarak bulunduğu yer bilinmeyen muhtemel kazazede veya afetzedenin yer ve pozisyonunun tespiti için yapılan çalışmalar bütününe arama, bu kişilerin tehlikeden uzaklaştırma çalışmalarına ise kurtarma adı verilir. Genel olarak bu ikisi birlikte arama ve kurtarma faaliyeti olarak ifade edilir.

Arama ve Kurtarma Türleri

Yürütülen arama ve kurtarma faaliyetlerinin türüne göre farklı eğitimli ekip ve donanımın kullanıldığı farklı türlerdeki arama ve kurtarma faaliyetleri söz konusudur.

Dağ Arama ve Kurtarma: Dağlık bazen de yabani bölgelerde yürütülen arama ve kurtarma faaliyetleridir. Bu iniş (kurtarma) ipi gibi teknik donanım kullanılması gereken dağ, kar, çığ, buz, derin yarıklar veya yüksek rakımların söz konusu olduğu durumları içerir. Çoğunlukla helikopter bazen de köpeklerin de kullanımı söz konusu olmaktadır.

Arazi Arama ve Kurtarma: Kara ya da açık deniz dışı sularda kayıp veya zor durumda olan kişiler için yürütülen faaliyetleri kapsamaktadır. Genellikle yabani bölgelerde yürütülse de alzheimer, otizm vb. hastalıkları olan kişiler için yaşam alanları veya civarında buna artarak ihtiyaç duyulmaktadır.

Kentsel Arama ve Kurtarma: Fırtına, sel ve özellikle depremler başta olmak üzere doğal afetler ya da yangın, aşırı yük binmesi, proje hatası, zamanla bina taşıyıcı sistemlerinin zayıflaması, yapılan tadilatlar (ekleme veya eksiltme), zemin kayması, gaz patlaması ve sabotaj (terör saldırıları) sonucu meydana gelen bina çökmeleri neticesinde yürütülen çalışmaların tümü bu gruba dâhildir.

Uluslararası Arama ve Kurtarma Organizasyonu (INSARAG) yapı çökmelerinde yürütülen faaliyetleri beş aşamada tanımlar. Bunlar; Yıkılan Binanın Değerlendirilmesi, Kaba Yüzey Taraması, Boşlukların Aranması, Giriş Yolu Açarak Kazazedeye Ulaşılması ile Kimse Kalmadığından Emin Olana Kadar Enkazın Aranması, Kaldırılması ve Raporlama'dır.

Çatışma Bölgesi Arama ve Kurtarma: Savaş alanları veya civarında yürütülen bu grup faaliyetler genellikle havadan saldırı uçakları ile destek ve tecrit edilıp helikopterle nakledilen özel görev kuvvetleri tarafından yürütülen askeri operasyonlar şeklinde gerçekleştirilir.

Ülkemizde Özel Kuvvetler Komutanlığı bünyesinde teşkil edilmiş olan Doğal Afet Arama Kurtarma (DAK) birliği üç saat içerisinde yurtiçi ve yurtdışında her türlü doğal afete müdahale edebilecek yeteneğe sahiptir.

Hava/Deniz Arama ve Kurtarma: Acil suya iniş veya denizde araç kaybetme gibi olaylar sonrasında kazazedeler için yürütülen faaliyetler olarak tanımlanır. Deniz uçağı, helikopter, ilkyardım botu veya gemi gibi farklı hava ve deniz taşıtları yoğun olarak kullanılır. Bu arama ve kurtarma faaliyetleri hem askeri hem de sivil birimlerce gerçekleştirilebilir.

Arama ve Kurtarma Ekipleri

Gerçekleştirilen farklı arama ve kurtarma türleri için kullanılan donanım ve istihdam edilen ekipler de doğal olarak farklılıklar gösterıp kendi içerisinde ayrışabilmektedirler. Dünyada ve özellikle Ülkemizde bu yönde uzmanlaşmış ekipler arasında en önemlilerinden biri kentsel ya da deprem ve benzeri afet ve acil durumlara müdahale etmek üzere uzmanlaşmış olan, görevleri yıkılan bina ile benzer yapılar ile sanayi tesislerinde mahsur kalmış kişilerin tespit ve kurtarılması olan arama ve kurtarma ekipleridir.

Yürütülen faaliyetin doğası gereği bu ekipler farklı disiplinlerden kurulu olup hatta bazı durumlarda polis, itfaiye ve acil sağlık elemanı da barındırabilirler. Bu ekipler farklı olarak enkazın yapısal özellikleri ile mevcut elektrik hatları, zarar görmüş doğal gaz boruları ve benzeri tehlikeler hakkında da temel eğitime sahiptirler. Ülkemizde afet ve acil durumlar ile ilgili en merkezi kuruluş olan AFAD’ın bu yönde hizmet veren ekipleri 10 ile 12 kişiden oluşmaktadır. Bu personel; ekip lideri, ekip lider yardımcısı (muhabereci), kurtarma personeli, ilk yardım personeli, malzeme sorumlusu (şoför) ve destek personeli içerir.

Kullanılan Araç ve Teknolojiler

Kullanılacak arama ve kurtarma cihaz ve metotları bunların ulaşılabilirliğine ve durumun getirdiği gerekliliklere bağlıdır. Mesela fırtına veya deprem enkazlarında çalışmak için enkaz kaldırmada kullanılacak araçlar ve cihazlar gerekli olurken, sel ile oluşan afet durumlarında bot veya ip kullanmak gerekli olabilmektedir.

Kullanılan Araç ve Cihazlar: Afetlerde arama ve kurtarma işlemlerinde kullanılan araç ve cihazlar çeşitlidir. Bunlar kesme cihazları, dalış ekipmanı, kazayağı veya benzeri acil kurtarma aletleri, cankurtaran botu, lamba veya el feneri gibi aydınlatma, ikaz ve uyarı işaret ışığı, gece görüş ekipmanı, hidrolik ve pnömatik cihazlar, ip kemer ve benzeri kurtarma cihaz ve sistemleri, güvenlik cihazları, arama cihazları, termal görüntüleme cihazları, su kurtarma araçları ve robotik sistemlerdir.

Yenilikçi Teknolojiler: Başka alanlarda olduğu gibi arama ve kurtarma faaliyetlerinde de kullanılmakta olan teknoloji günümüz imkânları ile gelişmekte ve daha kullanışlı hale gelmektedir. Bu alandaki gelişmeler robotlar, kablosuz ağlar, mekanik köstebek, drone ve giyilebilir teknoloji kullanımını mümkün kılmaktadır.