İyileştirme İşleri Mevzuatı

Türkiye'de doğal afetlerden hemen sonra yapılan iyileştirme çalışmaları 5902 sayılı Yasa'ya göre merkezde İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetim Başkanlığı, İyileştirme Dairesi Başkanlığının, taşrada ise 81 İl Afet ve Acil Durum Müdürlüklerinin görevidir.

Ön iyileştirme çalışmalarının amacı, afetzedelerin ihtiyacı olan iaşe, ibate; kesintiye uğrayan haberleşme, ulaşım, su, elektrik, kanalizasyon, doğalgaz gibi hayati işlevlerin en kısa sürede normale döndürülmesidir.

İyileştirme mevzuatı uygulamaları çoğunlukla 7269 sayılı Kanun ve buna dayanarak hazırlanan yönetmeliklerle belirlenmiştir. Ayrıca 4123 sayılı Kanun ile de uygulamada görülen eksiklikler giderilmiştir.

İyileştirme çalışmaları, ön iyileştirme çalışmalarının bir parçası olan geçici iskân ile başlar. TAMP'da yer alan barınma hizmet grubu afetzedelere çadır veya konteyner sağlayarak barınma ihtiyaçlarını karşılar. Afetzedelerin beslenme ihtiyacı Kızılay Başkanlığının ana çözüm ortağı olduğu beslenme hizmet grubu aracılığı ile yürütülür.

Afet sonrası öncelikle resmi kurumların hasar tespitleri yapılır. Daha sonra afetzedelerin yıkılan konutlarının hasar tespitleri yapılarak afetzedelik niteliği kazananlar belirlenir. Ön hasar tespitlerinden sonra isimleri eksik, yanlış yazılan veya hasar derecesinden tatmin olmayan vatandaşlar itirazda bulunurlar. İtirazlar değerlendirilerek itiraz hasar tespit raporları düzenlenir. İtiraz ve ön hasar tespit raporları birleştirilerek kesin hasar tespit raporları hazırlanır. Kesin hasar tespit raporlarındaki hasar derecesine itiraz bu aşamadan sonra mahkeme yolu ile yapılır. Mahkeme kendisine başvuran kişiler için muhakkik hasar tespit raporu hazırlattırır.

Afetzede olan konut ve iş yeri sahipleri yasal süre içerisinde müracaat edenler hak sahibi kabul edilirler ve yapılacak yardımlara karşılık borçlandırılırlar. Hak sahibi olabilmek için hasar tespit raporuyla konutunun yıkık, ağır derecede veya orta derecede hasar görmesi, hasar gören binanın mülk sahibi olması, anılan afetin genel hayata etkili kabul edilmesi, talep ve taahhütnamesini yasal süresi olan iki ay içerisinde vermesi ve borçlandırma sözleşmesini yine yasal süresi içinde imzalaması gerekir.

Borçlanan kişilerin yapacakları veya yaptıracakları binaların yerlerine yönelik etüt proje çalışmalarına başlanır. Öncelikle yangın ve deprem gibi afetlerde afetzedenin yıkılmış binasının yeri uygun ise yerinde, yoksa farklı bir yerde müstakil veya toplu yer seçimi yapılır. Seçilen yerin hâlihazır haritası yapıldıktan sonra jeolojik-jeoteknik etütleri tamamlanır. İmar planı yapıldıktan sonra parselasyon çalışması yapılarak noter kurası ile hak sahiplerinin yerleri belirlenerek inşaatlara başlanır.

Konutları teslim edilen hak sahipleri borçlarını ilk 2 yıl içerisinde ödemeyebilirler. Teslim tarihinden itibaren 20 yıl içerisinde (2 yıldan sonraki 18 yılda yıllık olarak borçlarını öderler. İş yerleri yeniden yapılan hak sahipleri ise 18 yılda %4 faiz ile borçlarını öderler. Borcunu tek seferde ödemek isteyenlere toplam borcundan %20 indirim yapılır.

Borçlarını ödeyen hak sahiplerine binaların devir temlik işlemleri yapılarak tapuları verilir.

4123 sayılı Kanun ile afetten altyapısı zarar gören belediyelerin İller Bankası'na olan borçları ertelenebilir ve altyapı zararları başkanlıkça karşılanır.

Aynı kanunla yakınları ölen afetzedelere de başkanlığın uygun görmesiyle maddi yardımlar yapılabilir. Afetten dolayı iş yerleri zarar gören sanatkâr ve esnafa da Cumhurbaşkanlığının uygun gördüğü oranda ilgili fonlardan yardım yapılır. Geçici iskân çalışmaları kapsamında AFAD lojistik depolarından afetzedelerin barınma ihtiyaçları karşılanabilir.