Denetimli Serbestlik Uygulamaları

Onarıcı Adalet Anlayışı

Onarıcı adalet, toplumun, mağdurların ve faillerin ihtiyaçlarını dengeleyerek suç oluşturan davranışa bir tepki gösterme biçimidir. Onarıcı adalet perspektifi ile cezalandırma anlayışından uzaklaşılması ve yönlendirme olarak ifade edilen diversiyon ve alternatif yaptırımların tercih edilmesi söz konusu olmaktadır.

Denetimli Serbestlik Sistemi

5275 sayılı CGTİHK’nin, “Denetimli serbestlik ve yardım merkezleri ile koruma kurulları” başlıklı 104’üncü maddesi ile yargı sistemimiz içerisine alınmıştır. Denetim, rehberlik ve yönlendirme ve koruma ve önleme olmak üzere temel görev alanları vardır. Bireyin ve toplumun suçtan korunması, risk-ihtiyaç ve uygunluk felsefesine dayalı olarak bireylerin yeniden suça yönelmelerinin engellenmesi ve buna ilişkin profesyonel programlar yürütülmektedir.

Risk Değerlendirme Sistemi

Risk-İhtiyaç-Uygunluk:Risk, uygulanacak yükümlülüğün düzeyinin belirlenmesini; ihtiyaç, mükerrer suçun önlenmesine yönelik kriminojenik ihtiyaçların ortaya koyulmasını, uygunluk ise, kişinin bireysel olarak farklılıklarını içerici bir iyileştirme programının belirlenmesini ifade etmektedir. Risk ve ihtiyaç saptaması, yükümlülerin risk-ihtiyaç ve uygunluk durumlarının tespit edilmesini sağlayan yarı yapılandırılmış araştırma ve değerlendirme formu (ARDEF) ile yapılmaktadır.

Denetimli Serbestlik Büroları: Gelen evrak, kayıt kabul bürosu, değerlendirme planlama bürosu ve infaz bürosudur.

Denetimli Serbestlik Karar Türleri ve İnfaz Süreci: Tedavi ve denetimli serbestlik (TCK 191), adli kontrol (CMK 109-ÇKK 20), şarta bağlı erken tahliye (CGTİHK 105/A), adli para cezası karşılığı kamuya yararlı bir işte çalıştırılma (CGTİHK 106/3), çocukların denetim altına alınması (ÇKK 36), hükmün açıklanmasının geri bırakılması halinde verilen yükümlülük (CMK 231), kısa süreli hapis cezasına seçenek yaptırımlar (TCK 50), hapis cezasının ertelenmesi halinde verilen yükümlülükler (TCK 51), belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma (TCK 53), etkin pişmanlık kapsamında verilen denetimli serbestlik (TCK 221), koşullu salıverilme sonrası verilen yükümlülükler (CGTİK 107), mükerrirlere özgü denetimli serbestlik (CGTİHK 108) ve cezanın konutta infazı (CGTİK 110) gibi kararlardır.

Rehberlik ve İyileştirme Faaliyetleri

Yükümlü bireylerin risk-ihtiyaçlarının belirlenmesinden sonra haklarında verilen karar türünün içeriği ve uygunluk gibi kriterler göz önüne alınarak denetim planı hazırlanmaktadır.

Denetim planında;

• Tedbir kararı ve hükümlüye ilişkin bilgiler,
• Yükümlü hakkında verilen tedbir kararı ve ilgili yükümlülükler ile rehberlik ve iyileştirmeye yönelik faaliyetler,
• Yönlendirmeler ve yükümlünün uyması gereken kurallar yer almaktadır.

Bireysel Görüşmeler: Değerlendirme görüşmeleri, yoğun bireysel görüşmeler, uzun süreli bireysel görüşmeler

Grup çalışmaları: Sigara, Alkol ve Madde Bağımlılığı Tedavi Programı, Öfke Kontrolü Programı, Hayat İçin Değişim Programı (HAYDE), Adım Adım Değişim, Denetimli Serbestlik Gençlik Programı

Koruma kurulları: Koruma kurulları, 5402 sayılı Denetimli Serbestlik Hizmetleri Kanunu gereğince, adalet komisyonunun bulunduğu yerlerde cumhuriyet başsavcısının başkanlığında, suçtan zarar görenler ile ceza infaz kurumlarından salıverilen hükümlülere “yardımcı olmak” üzere oluşturulmuştur.

Etkili Müdahale Süreci

Denetimli serbestlik sisteminde iyileştirme faaliyetlerinin başarılı ve etkin bir şekilde yürütülmesi için bazı önemli prensiplerin sağlanması gerekmektedir. Bunlar; personel yetkinliği, etkili müdahale programları ve kurumlar arası iş birliğidir.