Etiğin temelleri ve Etik Türleri

Etik Kavramı Ve Kökeni

Ahlâki eylemin bilimi olarak kabul edilen etik, felsefenin ahlâklılıkla, ahlâki değerle ilgili olan alt dalına veya disiplinine karşılık gelir.

Etiğin ahlâkileştirme, ideolojiye dönüştürme ve dünya görüşü ortaya koyma gibi bir amacı yoktur. Ahlâk veya töre iyi ve kötünün ne olduğunu ortaya koymaya çalışırken, ahlâk felsefesi bir davranışın iyi ve kötü olduğu yargısına nasıl varıldığını inceler. Ahlâk felsefesi ya da etik, insanı, onun tutum ve davranışlarını, bireysel ve toplumsal sahada inceleme konusu yapar. Ahlâki temellendirmelerde kişilerin tek tek eylemleri ahlâki açıdan açıklanıp meşru kılınmaya çalışılır. Oysa etik temellendirme süreçlerinde, ahlâki eylemi ve yargıları sadece ahlâkilik kavramından hareketle haklı gösterip karşımızdakine anlatma imkânı elde ederiz.

Etikte Yöntem Sorunu

Etik, ahlâk ve ahlâkilik ilişkisine belli bir açıdan bakan yöntemler oluşturur ve o yöntemleri kullanır. Bu yöntemler, sırasıyla Mantıksal Yöntem: Etiğin bilimsel bir sonuca varmasının ön şartı mantık ilkelerine uygun düşmesidir. Mantıksal yöntem, nasıl eylemde bulunulacağını ve ne yapılacağını doğrudan söylemez. Deontik yoldan doğru bir yargıya nasıl varılacağının yöntemini belirtir Diskürsif yöntem, bir problemi kavramsal olarak tartışıp deliller getirerek ayrıntılı bir şekilde işlemek, bir konuşma biçiminde birlikte irdelemek, tartışmak olarak değerlendirilebilir. Diskürsif yöntem, ödev mantığı ya da deontik mantık üzerine kuruludur. Ancak bir toplumda fiilen geçerli olan kurallar arasındaki biçimsel mantık ilişkileri sorusunu cevaplamanın ötesinde, kuralları meşrulaştırma ve haklı kılma sorununa da yöneldiği için deontik mantığın ilkelerinin ötesine geçer. Diyalektik yöntem: Diyalektik yöntem, her insan faaliyetini en üst normatif merci olarak gördüğü iyi idesi ile ilişkilendiren etik bir temellendirme kuramıdır. Diyalektik yöntemin açıklanmasında kullanılan Platon’un Mağara Benzetmesi felsefî temellendirme yöntemini görselleştirerek anlatır.

Analojik yöntem: Analojik yöntem “ doğru ” ortayı bulma akıllılığıdır. Analoji yöntemi, özellikle ceza hukukunda özel ve ayrı bir önem taşır. Bu yöntem ceza hukuku açısından önemli bir durum ile ceza hukukunun normları arasındaki doğru orta noktayı bulmak için kullanılır.

Transandantal yöntem: Etiğe uygulanan bu yöntemin amacı, ahlâkilik kavramının kökenine inmektir. Analitik Yöntem: Çok katmanlı bir olguyu içinde yer alan alt unsurlarına ayırma yöntemi anlamına geldiği ölçüde her etik yöntem aynı zamanda çözümleyici bir yöntemdir. Hermeneutik (yorumsama) yöntem: Özellikle etik bakımdan önem taşıyan, yorumlanması gerekli önermelerin söz konusu olduğu her yerde başvurulacak bir yöntemdir.

Etik Türleri

Etiğin diğer türleri olan metaetik ve eleştirel etik ile karşılaştırıldığında etiğin büyük bir bölümünü kapsayan klasik etik kendi içinde iki ana başlık altında incelenir. Bunlar; betimleyici etik ve normatif etiktir. Normatif etik, olması gerekenle ilgilenirken betimleyici etik, olanla veya olguyla ilgilenir. Betimleyici etik ile normatif etik arasındaki ayrım, olgu ile değer ve olgu bildiren yargılar ile değer yargıları arasında yapılan ayrıma dayanır. Betimsel etiğin önermeleri, doğru ya da yanlış oldukları gösterilebilen olgusal yargılardan oluşur. Normatif etiğin önermeleri ise değer yargılarını ifade eder.