Adliye Personeline İlişkin Disiplin Suçları

Disiplin, Disiplin Suçu ve Disiplin Cezası Kavramları

Türk Dil Kurumu Sözlüğü, Fransızca “discipline” kelimesinden alınan disiplin kelimesini “bir topluluğun, yasalarına ve düzenle ilgili yazılı ya da yazısız kurallarına, titizlik ve özenle uyması durumu, sıkı düzen” olarak tanımlamıştır. Disiplin kavramını tanımlarken kullanılan ifade ile önceden belirlenen yasalara ve düzenle ilgili kurallara uymama durumu, söz konusu kurallara aykırı hareketler veya bir kamu hizmetinin sunulmasındaki düzen bozan eylemler disiplin suçu olarak tanımlanabilir. Disiplin suçu olarak tanımlanan fiillerin işlenmesi durumunda uygulanan yaptırımlar disiplin cezası olarak tanımlanabilir.

Türk Hukukunda Disiplin Kurumu

Türk hukukunda devlet memurlarının (dolayısı ile adliye personelinin) tabi olacağı disiplin hükümleri Tazminat Dönemi’nden itibaren çeşitli düzenlemelerde yer bulmuştur. 14.7.1965 tarihinde kabul edilerek 23.7.1965 tarihinde Resmî Gazete’de yayımlanan 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu (DMK), devlet memurlarının hizmet şartlarını, niteliklerini, atanma ve yerleştirilmelerini, ilerleme ve yükselmelerini, ödev, hak, yüküm ve sorumluluklarını, aylıklarını ve ödeneklerini ve diğer özlük işlerini düzenlemeyi amaçlamaktadır. Disipline ilişkin hükümler Devlet Memurları Kanunu’nun 7. Bölümünde 121 ila 136. maddeleri arasında bulunmaktadır. Bu bölümde, yukarıda izah edilen ödevlere ve yasaklara aykırı hareket edilmesi durumunda ilgiliye verilebilecek cezalara yer verilmiştir. Bu cezalar; uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlememesinin durdurulması ve devlet memurluğundan çıkarma şeklinde beş türlüdür. Daha önce Kanun’da yer verilen kısa ve uzun süreli durdurma ve geçici olarak görevden uzaklaştırma cezaları ise 12.5.1982 tarihli 2670 sayılı Kanun’un 31. maddesi ile kaldırılmıştır.

Kanun’un 125. maddesinde yer alan uyarma cezası, devlet memuruna verilen ilk aşamadaki disiplin cezasıdır. Uyarma cezası, devlet memuruna, görevinde ve davranışlarında daha dikkatli olması için amiri tarafından yazılı bir şekilde verilir. Kınama, memura görevinde ve davranışlarında kusurlu olduğunun yazı ile bildirilmesi şeklindeki disiplin cezasıdır. Uyarı cezasından farklı olarak, kınamada hareketin “kusur” ile daha belirgin hale getirilmiştir. Kınama cezasını gerektiren fiiller 125. madde de tek tek sayılmıştır. Aylıktan kesme Devlet Memurları Kanunu’nda sayılan disiplin suçlarından bir diğeridir. Bu ceza kapsamında memurun brüt aylığından otuzda biri (1/30) ile sekizde biri (1/8) arasında kesinti yapılmaktadır. Aylıktan kesme kararı disiplin amiri tarafından verilmektedir. Aylıktan kesme cezası için uyarma ve kınama cezasından farklı olarak yargı yoluna başvurulabilmektedir. Devlet memurluğundan çıkarma cezasından bir önce gelen kademe ilerlemesinin durdurulması cezası, ağır bir yaptırımdır. Buna göre, söz konuyu cezayı gerektiren fiili işleyen memurun kademe ilerlemesi fiilin ağırlığına göre 1-3 yıl arasında durdurulmaktadır. Kademe ilerlemesinin durdurulması cezası, memurun bağlı olduğu kurumdaki disiplin kurulunun kararı alındıktan sonra, atamaya yetkili amirler, il disiplin kurullarının kararlarına dayanan hâllerde valiler tarafından verilmektedir. Devlet memurluğundan çıkarma cezası disiplin cezalarının son türü olmasının yanı sıra aynı zamanda en ağır olanıdır. Devlet memurluğundan çıkarma, Kanun’un 125. maddesinin e bendinde “bir daha devlet memurluğuna atanmamak üzere memurluktan çıkarmak” şeklinde tarif edilmiştir. Hem maddi hem manevi yönü bulunan memurluktan çıkarma cezası, amirlerin bu yoldaki talebi üzerine memurun bağlı bulunduğu kurumun yüksek disiplin kurulu kararı ile verilir.

Devlet memurluğundan çıkarama cezasının uygulanmasını gerektiren fiilin işlenmesinin öğrenilmesinden itibaren altı ay içerisinde disiplin soruşturmasına başlanmaması durumunda cezanın verilmesi yetkisi zaman aşımına uğrar.

Disiplin Cezalarında Tekerrür

Tekerrürün kelime anlamı, “tekrarlama, tekrar etme”dir. Disiplin suçlarında tekerrür ise disiplin cezası alan bir memurun, disiplin cezasının sicilinden silinmesine ilişkin süre içinde tekrar aynı mahiyette ve aynı cezayı gerektiren disiplin suçu işlemesi durumudur.

Disiplin Cezalarına Karşı Başvurulabilecek Kanun Yolları

Disiplin cezalarında idari ve yargısal başvuru yolları gösterilmelidir. Bu durum ilgililer için anayasal bir yükümlülüktür. Disiplin cezalarına karşı başvurulabilecek itiraz ve dava olmak üzere iki kanun yolu bulunmaktadır. İtirazlar idareye yapılırken, dava idari yargı mercilerinde açılır.