Tatbikat ve Alıştırmalar

Bu ünitede kitabın başından beri bahsi geçen bütün kavram ve ilkelerin benimsenmesi ile birlikte hazırlanacak olan afet müdahale planının işlerliğinin nasıl deneceği anlatılacaktır. Bunu gerçekleştiren araç tatbikatlardır.

Tanım olarak tatbikat “Bir acil durum veya afet hâlinde yapılması planlanmış olan müdahale sürecinde yer alan eylemlerin uygunluğunu, yeterliğini ve güncelliğini mümkün olduğunca gerçeğe yakın koşullar altında ve bir senaryoya bağlı kalarak denemek amacıyla yapılan uygulama”dır.

Planın denenebilmesi için en basitinden en karmaşığına doğru sırayla yapılmalı. Bir önceki tür başarılmadan diğerine geçilmemelidir. Afet yönetimi kapsamındaki tatbikat türleri, sırasıyla, farkındalık ve yönlendirme semineri, alıştırma ve ezgersizler, masabaşı egzersizi, işlevsel tatbikat, gerçek boyutta tatbikattır.

Tatbikat yapmaktaki amaç ve elde edilecek faydalar ise plandaki eksiklikleri ortaya çıkartması, öz güveni geliştirmesi, görev ve sorumlulukları açıklığa kavuşturması, performansı artırması, kurumlar ve personel arasındaki ilişkiyi geliştirmesi ve kuruma güven ve saygınlık kazandırması olarak özetlenebilir.

Masabaşı Tatbikat: Masabaşı tatbikatın yaklaşık süresi 1 ila 4 saattir. Öngörülen mevcut eş güdüm ve politikaları düşük gerilimli bir ortamda tartışmak, ilerde karşılaşılması olası problemleri çözmek için yapıcı tartışmalar yapmak ve mevcut planın yeterli olup olmadığını irdelemek amacı ile yapılır. Yeni oluşturulan takımlar için özellikle idealdir. Bir odada masa başında işlevsel bir senaryonun tartışılması şeklinde uygulanır. Masa başı tatbikatında, gayriresmi bir ortamda, senaryo gerilimsiz bir ortamda tartışılır, bir yönlendiricinin önderliğinde yürütülür, çözümlere yönelik bir süre baskısı bulunmaz, az miktarda ön hazırlık çalışması gerektirir.

İşlevsel Tatbikat: Masabaşı tatbikatlarından sonraki aşamada işlevsel tatbikatlar yapılır. İşlevsel tatbikatın yaklaşık süresi 3 ila 8 saat - tüm gündür. Yüksek maliyetli çıkarmadan birkaç işlevi bir arada sınamak ve birçok kuruluşa deneyim kazandırmaya yönelik uygulamalı çalışmaları gerçekleştirmek amacı ile yapılır.

Saha Tatbikatı:Saha tatbikatı, ya da tam ölçekli tatbikatların yaklaşık süresi 1 gündür. Gerçek bir acil/afet durumunu olabildiğince canlandırmak, gerekli birçok müdahaleyi saha ögeleriyle birleştirerek yürütmek, afet yönetim merkezini devreye sokmak, mevcut acil durum eylem planını görsel olarak da sınamak amacı ile yapılır.

Tatbikatların gerçekçi, ölçülebilir, basit, elde edilebilir ve katkıya yönelik (GÖBEK) olması şarttır.

Tatbikat tasarımında mutlaka önceden tatbikatın kapsamı, amacı ve formatı belirlenmeli, tatbikatın tipi belirlenmeli, tatbikatın zamanı ve süresi belirlenmeli, haberli veya habersiz olup olmayacağına karar verilmeli, katılımcıları belirlenmeli, raporlama ve değerlendirme süreci belirlenmeli, tatbikatın beklenen çıktıları belirlenmelidir. Böylece tatbikat amacına ulaşabilir. Tatbikatlarda senaryonun tamamen başarıya ulaşmasından çok, eksiklerin neler olduğu, planın nasıl daha iyi geliştirilebileceğini göstermesi daha önemlidir.

Yukarıda bahsedilen tatbikat türleri detaylı olarak incelenmiştir.

Tatbikatın planlaması ve uygulamasının dışında önemli diğer bir unsuru vardır. Bu da diğerleri kadar önemli olan değerlendirmedir. Burada kişiselleşmeden plana odaklanılması ve planın daha iyi hâle getirilmesi üzerinde çalışılması çok önemlidir. Örnek bir tatbikat değerlenme formu da ünitede verilmiştir.