Afet ve Travma Olaylarının Özellik ve Türleri

Travmatik etkiye sebep olan olay ve afetlerin insan sağlığını ve yaşamını ciddi düzeyde tehdit eden olayların başında geldiği söylenebilir. Şöyle ki sadece doğal afetler bakımından bakıldığında bile son 20 yıl içerisinde ülkemizde bir milyonun üzerinde insanın depremler ve seller nedeniyle evsiz kaldığı, altmış binin üzerinde yaralı ve yirmi bin civarında insanın da hayatını kaybettiği bilinmektedir.

Günlük yaşam içerisinde meydana gelmekte olan trafik kazaları, iş kazaları, intihar, depremler, seller, heyelanlar, terör olayları, okulda ve sokakta karşılaşılan her türlü şiddet olayı, istismar vakaları, yangın ve ekonomik krizler de insanlar için birer travmatik olay niteliği taşımaktadır. Bu travmatik olayların birçoğunun doğal bir felaket şeklinde ortaya çıkmasına karşın şiddet, istismar, trafik kazaları, uçak ve tren kazaları ve intihar gibi travmatik olaylar insan eliyle veya teknolojik felaketler olarak ortaya çıkabilmektedir. Günlük yaşam içerisinde önemli önemsiz, büyük küçük, birçok durum veya olay ile karşılaşırız ve karşılaştığımız bu olayların olumsuzluk düzeyine bağlı olarak yaşanılan etki düzeyi de değişmektedir. Yaşanılan olayın niteliği her ne olursa olsun insan yaşamını ciddi düzeyde tehdit eder nitelikte olması ve olaydan sonra da olumsuz etkilerinin devam ediyor olması gibi durumlar travmatik olay olarak nitelendirilmesi için yeterlidir. Travma birey üzerinde ciddi bir duygusal yıkıma sebep olmaktadır ve etkilenenler sadece olayı doğrudan yaşayanlar değildir. Duygusal travmayı, travmatik olayı yaşayanlar veya maruz kalanlar başta olmak üzere, yaralı kurtulanlar, yakınını kaybedenler, tanık olanlar, mallarını kaybedenler, arama kurtarma ekipleri ve medya mensupları yoğun bir şekilde yaşayabilmektedir. Bununla birlikte travma yaşayanların sıklıkla ortaya koyduğu belirtiler arasında; uykusuzluk yaşama, kabuslar görme, olayın rahatsız edici yanlarını sıklıkla hatırlama, yabancılaşma, çabuk sinirlenme, irkilme ve sürekli diken üstünde hissetme gibi davranışlar gösterilebilir.

Afetler birey üzerinde ciddi psikolojik etkiler bırakan zorlu yaşam olaylarıdır. Afetler genel anlamda doğal afetler ve insan ürünü afetler olarak iki gruba ayrılmaktadır. Doğal afetler; sel, heyelan, tsunami, deprem, kasırga vb. iken insan ürünü felaketler; yangınlar, nükleer ve kimyasal patlamalar, endüstriyel kazalar, vb. gösterilebilir. afetler geniş çaplı yıkıma sebep oldukları için ağır travmatik nitelik taşımaktadırlar. Bununla birlikte afetlerin niteliği her ne olursa olsun birey ve toplum yaşantısında ciddi yıkıma sebep olmaktadırlar. Felaketlerin birey üzerinde bıraktığı ilk olumsuz etki olarak duygusal travma olarak da bilinen psikolojik yıkım gösterilebilir. Travma, bireyin fiziksel ve psikolojik varlığına ve bütünlüğüne tehdit oluşturan, inanç ve güven sarsılmasına, kayıp ve zararlara sebep olan, kişinin psikolojik ve sosyal dengesini bozan ve genelde kontrol dışı olarak gerçekleşen olay olarak tanımlanmaktadır. Travma yaratan olay genel olarak bireyin başa çıkma yeteneğini aşmaktadır. Bu bağlamda bireyin kişisel bütünlüğünü tehdit eden, ağır bir yaralanmaya veya yaralanma ve ölüm tehdidine maruz kalması, başka birinin yaralanma ve ölümüne tanık olması ve tüm bu olaylar karşısında yoğun korku, dehşet ve çaresizlik hissetmesi sonucunda ortaya çıkan tepkiler travmatik olayın psikolojik sonuçları olarak düşünülebilir. Travmaya bağlı olarak ortaya çıkan bu psikolojik sonuçlar bireyin yaşam kalitesini önemli oranda düşürebilmekte ve hatta uzun süreli psikolojik tedavi gerektirebilmektedir.