Özel Gereksinimli Bireyler ve Açık Alan Rekreasyonu

Bireylerin yalnız veya bir grupla rekreasyonel aktiviteye katılması en temel insan haklarından biridir. Bu durum hem sağlıklı bireyler hem de özel gereksinimli bireyler için geçerlidir.

Rekreasyona katılmak bireylerin fiziksel, mental, duygusal, sosyal sağlıklarının iyileşmesine ve sürdürülmesine katkı sağlar. İnsanı sosyalleştirir, bireysel beceri ve yeteneğin gelişmesini sağlar, yaratıcı gücü geliştirir, insanı mutlu eder, çalışma başarısı ve iş verimini arttırır, ekonomik hareketi geliştirir, toplumsal dayanışma ve bütünleşmeyi sağlar, demokratik toplumun yaratılmasına imkân verir ve bireylerin kendilerini gerçekleştirmesini sağlar.

Bireylerin rekreasyonel faaliyetlere katılabilmesi için “Zaman”, “Sosyal çevre”, “Para”, “Bilgi eksikliği”, “Arkadaş eksikliği”, “Kentsel koşullar”, “Ulaşım” ve “Tesis Yokluğu veya Uzaklığı” gibi engellerle baş etmeleri gereklidir. Elbette buna bir de özel gereksinimli bireylerin engellerinden kaynaklanan zorluklar da eklediğinde özel gereksinimli bireylerin rekreasyona katılabilmeleri için sağlıklı bireylerden daha fazla engellerle mücadele etmeleri gerekecektir.

Açık alan rekreasyonu (AAR) yapısı gereği birçok risklerden oluşur. Sağlıklı bireyler için bile riskli olan her AAR etkinlikleri özel gereksinimli bireyler için çok daha yüksek oranda risk içerecektir. Yüksek risk içermesine rağmen riskler yönetilerek özel gereksinimli bireyler için bu aktivitelerin yapılabilir hale getirilmesi gereklidir. Riskler yönetildiği ve özel gereksinimli bireyler de motive edildiği sürece her kişinin özel durumuna uygun yapabileceği bir AAR etkinliği mutlaka vardır. Zorluk derecesi o etkinliğe katılacak bireylerin özel koşullarına bakarak belirlenmelidir. Bireye uygun AAR için etkinlik yeri, mevsimi, rotası seçilerek etkinliğin yapılması sağlanabilir.

Literatürde özel gereksinimli bireyler günümüze kadar özürlü, engelli, sakat bireyler olarak tanımlanmaktaydı. Tüm bu kavramların negatif anlamları sebebiyle yeni literatürde Özel Gereksinimli Birey kavramının kullanımı giderek yaygınlaşmaktadır.

İster aktif isterse pasif katılımlı olsun rekreasyon bireylerin hayatını pozitif etkiler. Aktif katılım bireylerin bizatihi rekreasyon etkinliğe katılımıyla gerçekleşirken, pasif katılım rekreasyon etkinliğine izleyici olarak katılmayı tanımlar. Özel gereksinimli bireylerin hangi aktivitelere aktif katılacakları hangi aktivitelere pasif katılacakları doktorunun önerisiyle belirlenmelidir.

Özel gereksinimli bireyleri, yaşamın doğal akışı sebebiyle yaşanan özel gereksinimli hali ve engellilikten kaynaklı oluşan özel gereksinimlilik olarak iki başlıkta ele almak mümkündür. Yaşamın doğal akışı sebebiyle yaşanan özel gereksinimlilik hali; bebeklik, hamilelik, çocukluk, yaşlılıktır. Engellilikten kaynaklı özel gereksinimlilik ise; genetik gerekçeler, alınan ilaçlar, annenin şiddet görmesi, yaşanan travma ve kazalar gibi doğum öncesi nedenler, doğum sırası ve doğum sonrasında yaşanan olumsuzluklar, sakıncalı çevre koşulları, gelenek-görenekler, eğitimsizlik, beslenme, hastalık, kazalar nedeniyle gerçekleşen engellilik hali veya özel gereksinimli olma halidir.

Özel gereksinimli bireylerin engel durumlarına uygun olarak hastayı takip eden hekimin reçete edeceği AAR etkinlikleri ve bu etkinliklerin zorluk dereceleri yukarıda sıralanan riskler göz önüne alınarak planlanmalıdır. Engel veya hastalığının durumuna bağlı olarak seçilen aktivitenin, aktivitenin yapılacağı yere, mevsime ve meteorolojik duruma uygun olarak bireyin sosyal destekçileri ve etkinlik süresince bireye eşlik etme konusunda yeterli ve deneyimli rehber(ler) in olması halinde tamamlanması mümkün olabilecektir.